ed-Duafâü'l-Kebîr
Ebû Ca'fer el-Ukaylî
Tarîf b. Selmân (Ebû Âtike) maddesi
KAYIT NOTURâvîyi "metrûkü'l-hadîs" diye niteleyip bu rivayeti onun münker nakilleri arasında zikreder.
I / VII
“İlim Çin'de de olsa arayınız.”
Peki gerçekten söylenmiş mi? Sökelim.
II / VII
اطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِالصِّينِ فَإِنَّ طَلَبَ الْعِلْمِ فَرِيضَةٌ عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍUṭlubu'l-ʿilme velev bi'ṣ-Ṣîn, fe-inne ṭalebe'l-ʿilmi farîḍatün ʿalâ külli müslim
DOLAŞAN TÜRKÇE
İlim Çin'de de olsa arayınız.
BİREBİR TÜRKÇE
İlmi Çin'de de olsa talep ediniz, zira ilim talebi her müslümana farzdır.
III / VII
BU ARALIKTA İZ YOK — ~3 asır (Enes b. Mâlik'in vefatından [~h.93] ilk yazılı tenkide [Ukaylî, ö.h.322] kadar)Bu araştırmada ulaşılabilen en erken yazılı iz, Ukaylî'nin ed-Duafâ'sı (ö.322H) — Enes b. Mâlik'in (ö.~93H) vefatından bu kayda kadar geçen süre boyunca hiçbir ara kayıt bulunamadı.
ed-Duafâü'l-Kebîr
Ebû Ca'fer el-Ukaylî
Tarîf b. Selmân (Ebû Âtike) maddesi
KAYIT NOTURâvîyi "metrûkü'l-hadîs" diye niteleyip bu rivayeti onun münker nakilleri arasında zikreder.
el-Mecrûhîn min el-Muhaddisîn
İbn Hibbân
Tarîf b. Selmân maddesi
KAYIT NOTU"Çok münker hadis râvisidir" der; rivayetin kendisi için de (sonraki nakillerle) "bâtıl, aslı yok" hükmü kayda geçer.
el-Kâmil fi'd-Duafâ
İbn Adî
c. 5, s. 188 (Ebû Âtike maddesi)
KAYIT NOTURivayeti, zayıf/münker kabul ettiği Ebû Âtike'nin nakilleri arasında Enes b. Mâlik'ten naklen kaydeder.
Şuabü'l-îmân
Beyhakî
c. 3, s. 193 civarı
KAYIT NOTUEn az iki vecihle nakleder; kendi değerlendirmesinde "metni meşhur, senedi zayıf" notunu düşer.
Câmiu beyâni'l-ilm ve fadlih
İbn Abdilberr
KAYNAĞINA ULAŞILAMADICilt/sayfa veya hadis no bu turda doğrulanamadı.
KAYIT NOTUSözü eserine dahil eder — kabul olarak değil, kayıt olarak (bkz. açık sorular: alternatif bir sened iddiası teyit edilemedi).
IV / VII
İbn Hibbân
ö. 354Hحَدِيثٌ بَاطِلٌ لَا أَصْلَ لَهُ
Râvî Ebû Âtike Tarîf b. Selmân için "çok münker hadis râvîsidir, Enes'ten kendi hadisine benzemeyen şeyler rivayet eder" demiştir; rivayetin kendisi de (İbnü'l-Cevzî ve Sehâvî vasıtasıyla) "bâtıl, aslı yok" diye nakledilir.
Ebû Ca'fer el-Ukaylî
ö. 322Hمَتْرُوكُ الحَدِيثِ
Râvî için "metrûkü'l-hadîs" (hadisi terk edilmiş) hükmünü vermiştir.
İbnü'l-Cevzî
ö. 597HRivayeti doğrudan el-Mevzûât (uydurma hadisler) eserine almıştır.
Beyhakî
ö. 458Hمَتْنُهُ مَشْهُورٌ، وَإِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ
Rivayeti nakletmiş, ama "metni meşhurdur, isnadı zayıftır" demiştir.
Zehebî
ö. 748Hمُخْتَلَفٌ فِي اسْمِهِ، مُجْمَعٌ عَلَى ضَعْفِهِ
Râvî Tarîf b. Selmân için: "Adı hakkında ihtilaf edilmiştir, zayıflığında ise icmâ edilmiştir."
Nâsırüddin el-Elbânî
ö. 1420Hوَخُلَاصَةُ القَوْلِ أَنَّ هَذَا الحَدِيثَ بِشَطْرِهِ الأَوَّلِ -أَيِ اطْلُبُوا العِلْمَ وَلَوْ بِالصِّينِ- الحَقُّ فِيهِ مَا قَالَهُ ابْنُ حِبَّانَ وَابْنُ الجَوْزِيِّ -أَيْ بَاطِلٌ وَمَكْذُوبٌ- إِذْ لَيْسَ لَهُ طَرِيقٌ يَصْلُحُ لِلِاعْتِضَادِ بِهِ
Bütün tarikleri (el-Hallâl, İbn Adî, Ebû Nuaym, Kuşeyrî, Hatîb el-Bağdâdî, Beyhakî) tek tek inceledikten sonra: "Hadisin bu kısmı hakkında doğru olan, İbn Hibbân ve İbnü'l-Cevzî'nin dediğidir: bâtıl ve mekzûbdur, çünkü desteklenmeye elverişli bir tarik yoktur."
Nâsırüddin el-Elbânî — AYRI TARİK, ÇEKİRDEK CÜMLE
ö. 1420Hصَحِيحٌ دُونَ قَوْلِهِ (وَوَاضِعُ العِلْمِ عِنْدَ غَيْرِ أَهْلِهِ...) فَإِنَّهُ ضَعِيفٌ جِدّاً
"İlim talebi her müslümana farzdır" çekirdek cümlesi (İbn Mâce 224, TAMAMEN FARKLI bir isnadla — Ebû Âtike tariki değil) hakkında: sahihtir; yalnız bu cümleye eklenen bazı ziyadeler ayrıca zayıftır. "Çin'de de olsa" ibaresi bu tarikte YOKTUR.
SENED
Tespit edilen tüm tarikler tek bir zayıf halkada birleşiyor: Ebû Âtike Tarîf b. Selmân, an Enes b. Mâlik. Ehl-i Sünnet münekkitlerinin ittifakıyla zayıf/münker/metrûk kabul edilir; Elbânî'nin saydığı yedi farklı kaynağın (Hallâl, İbn Adî, Ebû Nuaym, Kuşeyrî, Hatîb, Beyhakî) hepsi muhtemelen bu aynı tarike dönüyor.
V / VII
اطلبوا العلم ولو بالصين (yalnız "Çin" eki, râvînin münker nakilleri arasında)
ed-Duafâü'l-Kebîr · Tarîf b. Selmân maddesi
اطلبوا العلم ولو بالصين — artık resmen "mevzû/bâtıl" kategorisine sabitleniyor
اطلبوا العلم ولو بالصين فإن طلب العلم فريضة على كل مسلم
İlim Çin'de de olsa alınız
İlim Çin'de de olsa arayınız.
İlim Çin'de de olsa arayınız.
Bölüm I'in dolaşımdaki kartı — döngü burada kapanıyor.
VI / VII
BU SÖZDEN ÇIKAR
İlim talep etmek her müslümana farzdır.
Bu, AYRI ve sahih bir rivayetten (İbn Mâce 224) sabittir — "Çin" eki olmadan.
İlmi uzak/zor yerlerde de aramak makul ve teşvik edilen bir tutumdur.
Kur'an ve sahih sünnetteki genel ilim teşviki bu değeri zaten destekler.
BU SÖZDEN ÇIKMAZ
Hz. Peygamber'in ﷺ Çin'i özellikle işaret ettiği.
"Çin'de de olsa" eki bâtıl bir tarikten gelir, sened Hz. Peygamber'e ulaşmaz.
Bu tam cümlenin (Çin eki + farz gerekçesi birlikte) tek bir sahih hadis olduğu.
İki ayrı tarik sonradan birleştirilmiştir — biri bâtıl, diğeri sahih.
İHTİLÂFLI
Mizzî'nin, çok sayıda zayıf tarikin birlikte "hasen li gayrihi" seviyesine yaklaşabileceği yönündeki ihtiyatlı yaklaşımı.
Çoğunluk (Bezzâr, İbn Hibbân, İbnü'l-Cevzî, Elbânî) bu görüşe katılmaz; izole bir yaklaşımdır.
VII / VII
SÂBİT OLAN
İHTİLÂFLI OLAN
SÖYLENEMEYECEK OLAN
"...Çin'de de olsa" eki İbn Hibbân, İbnü'l-Cevzî ve Elbânî'ye göre bâtıl/mevzûdur (Silsiletü'd-Daîfe no. 416) — tek tarik, tek zayıf râvîde (Ebû Âtike Tarîf b. Selmân) toplanır. Ama "İlim talep etmek her müslümana farzdır" cümlesi TAMAMEN AYRI bir rivayettir (İbn Mâce 224) ve Elbânî tarafından sahih kabul edilmiştir. Bu dosyanın dersi tam da bu ayrım.
Emaneti künyesiyle taşı — takip/reklam pikseli yok.
AÇIK SORULAR
KAYNAKÇA
«İsnad dindendir.»
Emaneti künyesiyle taşı.