Hasan b. Muhammed es-Sağânî — ö. 650H

حب الوطن من الإيمان: موضوع

Sözü hadis diye dolaşanlar arasında sayıp doğrudan mevzû (uydurma) diye hükmetmiştir.

es-Sehâvî — ö. 902H

حديث «حب الوطن من الإيمان»، لم أقف عليه، ومعناه صحيح

Sözü merfû bir hadis olarak bulamadığını söyler, ancak mânâsının sahih olduğunu ekler — bu mana desteği hadis usulünden değil bir edep/hikmet eserinden (ed-Dîneverî, el-Mücâlese) gelir.

Molla Ali el-Kārî (Aliyyü'l-Kārî) — ö. 1014H

قيل: لا أصل له، أو بأصله موضوع

"Aslı yoktur, ya da aslen mevzûdur" der. Sehâvî'nin "mânâsı sahihtir" sözünü "acîb" bulur — vatan sevgisiyle iman arasında zorunlu bağ olmadığını söyler; sözün farazi sahih olması hâlinde "vatan"ın Cennet ya da Mekke sayılması gerektiğini ekleyerek dar bir te'vil bırakır.

Muhammed Nâsırüddin el-Elbânî — ö. 1420H

إن حب الوطن كحب النفس والمال ونحوه، كل ذلك غريزيٌّ في الإنسان، لا يمدح بحبه، ولا هو من لوازم الإيمان، ألا ترى أن الناس كلهم مشتركون في هذا الحب، لا فرق في ذلك بين مؤمنهم وكافرهم؟!

Hem senedi hem mânâyı reddeder — listedeki mânâyı da açıkça reddeden tek isimdir. Vatan sevgisini nefis/mal sevgisi gibi tabii-fıtrî bir duygu sayar; imanın gereği (lâzımesi) saymaz, çünkü mümin de kâfir de bu sevgide eşittir.

İsmail b. Muhammed el-Aclûnî — ö. 1162H

Kendi başına yeni bir hüküm koymaz; Sağânî'nin mevzû hükmünü ve Sehâvî-Ali el-Kārî tartışmasını derleyip kayda geçiren arşiv konumundadır.