Felsefe
Doğu-Batı Felsefe Köprüsü
Yirmi sekiz konu: günlük bir soru, iki bakış, net bir ders. Karışık terim yığını yok.
Aynı soru · İki bakış · Net fark
Aynı soruya Doğu ne der, Batı ne der?
Her kartta bir günlük soru var. Bir yanda İslam âlimi, öte yanda Batı düşünürü. Kısa, açık Türkçe — karışık terim yığını yok.
28 konu
- 01varlık
Sebep-sonuç
Ateş yakar mı, yoksa Allah mı yakar?
Aynı şey her seferinde olunca sebep zorunlu mu sayılır?
GazâlîSebepler vardır ama asıl yapan Allah’tır.
HumeSebep diye gördüğümüz şey çoğu zaman alışkanlıktır.
- 02varlık
Varlık ve kesinlik
Var olduğumu nasıl bilebilirim?
Kesin bildiğim ilk şey nedir?
İbn SînâZorunlu varlık Allah’tır; diğerleri mümkün varlıktır.
DescartesDüşünüyorum, öyleyse varım ile öznel kesinlik arar.
- 03bilgi
Aklın sınırı
Akıl her şeyi çözebilir mi?
Aklın gücü nerede biter?
İbn TeymiyyeAkıl değerlidir; vahye çarpışınca vahiy üstündür.
KantSaf akıl metafizikte her iddiayı ispatlayamaz.
- 04varlık
Hakikat
Gerçek, gördüğümüz dünyanın üstünde mi?
Hakikat duyuların ötesinde başka bir âlem midir?
KindîHakikat vahiy ve selim akılla aranır; tevhid bozulmaz.
Platonİdealar âlemi duyulur dünyanın üstünde sayılır.
- 05siyaset
Siyaset ve erdem
İyi bir şehir nasıl kurulur?
Toplumu erdem mi, güç mü ayakta tutar?
FârâbîErdemli şehir, hak ve ahlak üzere kurulur.
AristotelesPolis, erdem ve ortak iyi etrafında düşünülür.
- 06bilgi
Akıl ve vahiy
Akıl ile vahiy çatışır mı?
İkisi aynı hakikati mi söyler?
İbn RüşdHakikat birdir; sahih nass ile selim akıl çatışmaz.
AquinasAkıl ve vahiy uyumu Hıristiyan kelâmında da aranır.
- 07bilgi
Bilginin kaynağı
Bilgi nereden gelir?
Her bilgi doğuştan mı, yoksa sonradan mı öğrenilir?
İbn HazmBilgi duyum, haber ve akılla gelir; vahiy en sağlam haberdir.
LockeZihin başlangıçta boş sayılır; tecrübe doldurur.
- 08kalp
İrade ve musibet
Musibette kalp nasıl durulur?
Sıkıntıda sükûnet güç mü, teslimiyet mi?
İbn KayyımSabır, rıza ve dua ile kalp Allah’a bağlanır.
StoacılarStoacı sükûnet, tutkuları dizginleyerek aranır.
- 09ahlak
Maslahat ve fayda
Faydalı olan her şey doğru mudur?
Maslahat ile fayda aynı şey midir?
ŞâtıbîMaslahat şeriatın gayelerine bağlıdır; keyfi menfaat değildir.
MillFaydacılık, en çok mutluluğu ölçüt alır.
- 10siyaset
Güç ve toplum bağı
Güç mü ayakta tutar, bağ mı?
Devleti ayakta tutan asıl şey nedir?
İbn HaldûnAsabiyye (toplum bağı) ve dinî davet mülkü taşır.
Machiavelliİktidar çoğu zaman güç ve hesapla okunur.
- 11dil
Eleştiri ve üslup
Eleştiri alaya dönüşünce ne olur?
Doğruyu söylemek ile dilini bozmak arasındaki çizgi nerede?
CâhızHak söylenir; gıybet, küfür ve edepsizlik sınırdır.
VoltaireAydınlanma hicvi kurumları sertçe yerer.
- 12varlık
Kötülük ve hikmet
Kötülük varken âlem nasıl hikmetli olur?
En iyi dünya iddiası neyi çözer, neyi çözmez?
RâzîMusibet imtihan, hikmet ve ahiret adaletiyle okunur.
LeibnizLeibniz en iyi mümkün dünya der.
- 13varlık
Nefs ve akıl
Ruh nedir, akıl nedir?
Nefs bedenden ayrı bir hakikat midir?
İbn SînâRuh Allah’ın emrindendir; felsefi şemalar ihtiyatla okunur.
AristotelesAristoteles nefs ve aklı tabiat felsefesi içinde işler.
- 14ahlak
Ahlakın temeli
İyi-kötü neye göre bilinir?
Ahlakın temeli akıl mı, vahiy mi?
MâtürîdîAkıl güzeli çirkinı hisseder; bağlayıcı hüküm vahiyledir.
KantKant ahlakı ödev ve özerk akla bağlar.
- 15ahlak
Güç ve değer
Değerleri kim koyar: güç mü, adalet mi?
Güçlü olan doğru mu sayılır?
İbn TeymiyyeDeğer Allah’ın adaleti ve emriyle bilinir.
NietzscheNietzsche değerleri güç ve yeniden değerlendirme ile okur.
- 16kalp
Kalp ve tövbe
Kalp nasıl döner, günah nasıl bırakılır?
Tövbe bir duygu mu, yoksa yön değiştirmek mi?
GazzâlîTövbe nedamet, bırakmak ve azmetmektir.
AugustineAugustine iç dönüş ve günah bilincini işler.
- 17bilim
Sayı ve kâinat
Sayılar âlemi açıklar mı?
Kâinat matematikle mi kurulmuştur?
KindîDüzende hikmet vardır; sayı putlaştırılmaz.
PythagorasPythagorasçı çizgi sayıyı kosmosun anahtarı sayar.
- 18varlık
Allah ve âlem
Allah ile âlem aynı şey midir?
Yaratıcı, yaratılandan ayrı mıdır?
İbn RüşdAllah yaratandır; âlem O’ndan ayrı, O’na muhtaçtır.
SpinozaSpinoza’da Tanrı ile tabiat iç içe okunur.
- 19bilgi
Dinler ve fikir tarihi
Dinler ve fikirler tarih içinde nasıl okunur?
Tarih her şeyi göreli mi yapar?
ŞehristânîTarih bilinir; hak batıla karıştırılmaz.
HegelHegel fikirleri tarihsel gelişim içinde okur.
- 20bilim
Astronomi modeli
Gökyüzü modeli inancı bozar mı?
Bilimsel model ile akîde aynı şey midir?
TûsîGözlem ve hesap caizdir; gayb iddiası karıştırılmaz.
CopernicusCopernicus modeli gökleri yeniden tasvir eder.
- 21kalp
Aşk ve irade
Aşk kalbi yükseltir mi, esir mi eder?
Sevgi kurtuluş mu, tutku mu?
İbn HazmMahabbet edeple ve şer’î sınırla olur.
SchopenhauerSchopenhauer aşkı çoğu zaman iradenin tuzağı gibi görür.
- 22bilgi
Nübüvvet
Peygamberlik akılla açıklanır mı?
Vahiy felsefi bir üst akıl mıdır?
FârâbîPeygamberlik Allah’ın seçimi ve vahyidir.
AquinasAquinas nübüvveti kendi kelâmında temellendirir.
- 23bilgi
Metafizik eleştirisi
Akıl gaybın kapısını zorlayabilir mi?
Metafizikte aklın iddiası nerede şaşar?
GazâlîAkıl sınırlıdır; gayb vahiy olmadan bilinmez.
KantKant metafiziğin ispat iddiasını eleştirir.
- 24varlık
Ruh ve birim
Ruh parçalanır mı, bir midir?
Varlığın en küçük birimi nedir?
İbn SînâRuh Allah’ın emrindendir; gereksiz sistem kurulmaz.
LeibnizLeibniz monadlarla varlığı böler.
- 25bilim
Canlılarda uyum
Canlılardaki uyum ne anlatır?
Gözlem, yaratılışı iptal eder mi?
CâhızUyum ve hikmet, yaratılışa delildir.
Erken doğa gözlemcileriErken doğa gözlemleri sonra evrim tartışmalarına malzeme oldu.
- 26dil
Dil ve anlam
Kelimeler hakikati taşır mı, yoksa sadece oyun mudur?
Anlam dilin içinde mi kaybolur?
İbn TeymiyyeNassın lafzı ve manası vardır; dil oyuna indirgenmez.
WittgensteinGeç Wittgenstein anlamı kullanımda arar.
- 27ahlak
Adalet ilkeleri
Adalet nasıl tarif edilir?
Adalet eşitlik midir, hak mı vermektir?
ŞâtıbîAdalet her hak sahibine hakkını vermektir.
RawlsRawls adil düzeni sözleşme ve ilkelerle kurar.
- 28siyaset
Otorite ve meşruiyet
İtaati haklı kılan nedir?
Otorite güçten mi, meşruiyetten mi gelir?
İbn HaldûnMeşruiyet hak, adalet ve şer’î çerçeveyledir.
WeberWeber geleneksel, karizmatik ve yasal otoriteyi ayırır.