Elindeki söz, gerçekten hadis mi?

Yapıştır, mihenge vur. Bu sayfa hüküm vermez; kimin ne dediğini künyesiyle nakleder. Bulamazsa bunu da açıkça söyler.

Derlemede 304 kayıt var: yaygın dolaşan sözler, İlim Kapıları nakilleri. Kapsam dışı olabilir.

Yazdığın metin kaydedilmiyor.

Çok dolaşan sözler

Nasıl aramalıyım?

Sözün baştan sona aynısını hatırlamana gerek yok — derleme, cümlenin aklında kalan bir parçasını da tanır. Sosyal medyadaki bütün paylaşımı, resmin altındaki yazıyı ya da yorumları olduğu gibi yapıştırma; yalnız sözün kendisini bırak. Arapça aslını biliyorsan onu da deneyebilirsin.

Tasnif başka, hüküm başka

Bir sözün “hadis” sayılması ile “sahih” sayılması aynı şey değildir — Mihenk’in bütün mantığı bu ayrımın üzerine kuruludur.

“Hadis” burada yalnız şunu söyler: bu söz Peygamber’e nispet edilmiş bir rivayettir, yani bir isnadı vardır. Nispet edilmiş olması, o nispetin doğru olduğu anlamına gelmez. Derlemedeki hadis kayıtlarının önemli bir kısmı, âlimlerin zayıf ya da mevzû (uydurma) bulduğu rivayetlerdir — “İlim Çin’de de olsa arayınız” sözü buna iyi bir örnektir: nispet hadis, ama İbnü’l-Cevzî bunu mevzûât arasında saymış, Elbânî de aynı sonuca varmıştır.

Derlemede yedi tasnif var: hadis, Kur’an âyeti, sahâbe sözü, âlim sözü, halk sözü, isrâiliyyat ve menşei tespit edilememiş söz. Bunların hiçbiri bir sıhhat derecesi değildir — yalnız sözün ne olduğuna dair bir sınıflandırmadır.

Sıhhat derecesi ayrı bir katmandır ve her zaman bir âlime aittir: sahih, hasen, zayıf, çok zayıf, mevzû gibi. Mihenk bu kelimeleri kendi ağzından söylemez — âlimin kendi kelimesini, kaynağıyla birlikte nakleder. “Menşei bilinmiyor” ise bambaşka üçüncü bir durumdur: sözün zayıf ya da uydurma bulunduğu anlamına gelmez, derlemenin bu sözü kime ait olduğuna dair kayıtlı bir iz bulamadığı anlamına gelir.

İsnad nedir?

İsnad, bir rivayetin Peygamber’e kadar hangi râviler eliyle ulaştığının zinciridir. Hadis âlimleri bir rivayeti değerlendirirken önce bu zinciri, sonra râvilerin güvenilirliğini incelerler. Mihenk bu zinciri kendisi çıkarmaz; âlimlerin bu inceleme sonucunda verdiği hükmü, kaynağıyla birlikte nakleder.

Menşei bilinmiyor ne demek?

Derlemenin, bu sözü kime ait olduğuna dair kayıtlı, doğrulanabilir bir kaynak bulamadığı anlamına gelir. Böyle bir söz gerçekten sahih bir hadisin serbest bir özeti olabilir, bir hikmetli söz olabilir ya da hiç söylenmemiş de olabilir — Mihenk bunlardan hangisi olduğuna kendi başına karar vermez.

Mevzû ne demek?

Mevzû, hadis âlimlerinin “uydurma” için kullandığı teknik terimdir — rivayetin Peygamber’e ait olmadığı belirlenmiş olduğu anlamına gelir. Mihenk’te bu kelime hiçbir zaman sistemin kendi değerlendirmesi değildir; her zaman ismi belirtilen bir âlimin, künyesiyle birlikte verdiği hükümdür.

Nispet merdiveni

Bir sözün mihenkten geçişi böyle işler.

01Bu söz kime nispet ediliyor?Peygamber’e mi, bir sahâbîye mi, bir âlime mi — yoksa kayıtlı hiç kimseye mi?
02Sözün aslı bulunabiliyor mu?Arapça bir kaynağı var mı, yoksa yalnızca Türkçe bir ifadeyle mi dolaşıyor?
03Rivayetin bir isnadı var mı?Mihenk bu aktarım zincirini kendisi çıkarmaz; âlimlerin bu zincir üzerine verdiği hükmü nakleder.
04Hadis âlimleri bu rivayet için ne demiş?Her hüküm bir isim ve bir künyeyle, kaynağıyla birlikte gelir.
05Mihenk burada ne yapıyor?Yukarıdaki dört sorunun cevabını derlemedeki kayıttan önüne koyuyor. Kendi hükmünü eklemiyor.

Mihenk nasıl çalışıyor?

Yapıştırdığın söz, önce derlemedeki dolaşım biçimleriyle karşılaştırılır — insanların o sözü gerçekte nasıl yazdığıyla, ders kitabındaki düzgün hâliyle değil. Eşleşme bulunursa kaydın aslı (varsa Arapçası), sözün hangi tasnife girdiği ve o söz hakkında konuşmuş âlimlerin hükümleri künyeleriyle önüne gelir.

Sistem burada bir tercih yapmaz. Bir rivayet altı âlim tarafından altı farklı şekilde değerlendirilmişse, altısı da görünür — biri öne çıkarılıp diğerleri gizlenmez. Hüküm her zaman âlimin kendi kelimesidir; Mihenk onu kendi ağzından tekrarlamaz, yalnız kimin nerede ne dediğini nakleder.

Derlemede bir sözün bulunmaması ayrı bir şeydir. Bu, o söz hakkında verilmiş bir hüküm değildir — yalnız derlemenin sınırlarının dışında kaldığı anlamına gelir. Şu an derlemede olmayan bir söz hakkında sessiz kalmak, yanlış bir cevap vermekten her zaman daha doğrudur. Mihenk bir hadis usulü dersi değildir ve hadis ilminin yerine geçmez; yalnızca kayıtlı bir derlemeyi senin için açar.