XXXVIISelef-i Salihîn Hayatları: Halîl b. Ahmed (ö. 175/791)
Basra dil mektebinin öncüsü Halîl b. Ahmed, ilk kapsamlı Arapça sözlük çalışması, aruz sistemi ve yetiştirdiği Sîbeveyhi ile dil ilimlerini şekillendirdi.
I.Basra’da Dil ve Kıraat
Umman asıllı Halîl, Basra’da Ebû Amr b. Alâ gibi dil ve kıraat âlimlerinden faydalandı. Çöl Araplarının kullanımını, şiiri ve farklı okuyuşları inceleyerek dil kaidelerini canlı örnekler üzerinden kurdu. Hadis ve mûsiki nazariyesiyle de ilgilendi.
II.Kitâbü’l-Ayn ve Aruz
Kelime köklerini seslerin çıkış yerlerine göre düzenleyen Kitâbü’l-Ayn, Arapçanın ilk büyük sözlük teşebbüsü kabul edilir. Şiirdeki uzun-kısa hece düzenini daireler ve kalıplarla açıklayan aruz sistemini kurarak vezin bilgisini öğretilebilir bir yapıya kavuşturdu.
III.Sîbeveyhi’nin Hocası
Sîbeveyhi, Asmaî ve Nadr b. Şümeyl gibi dilciler onun derslerinden faydalandı. Büyük ilmî itibarına rağmen sade yaşadı ve yöneticilerin ihsanlarından uzak durdu. 175 (791) yılı dolaylarında Basra’da vefat etti; kurduğu terimler dil çalışmalarında yaşamayı sürdürdü.