IISelef-i Salihîn Hayatları: İmam Muhammed b. İdrîs eş-Şâfiî (ö. 204/820)
İslam hukuk sistemine (Fıkıh Usulü) ilk defa sistemli bir metot kazandıran, nassların anlaşılmasında akıl ile rivayeti nebevi bir mizanla yerli yerine oturtan, Sünnet-i Seniyye'nin en büyük savunucularından Muhammed b. İdrîs b. el-Abbas b. Osmân b. Şâfi' el-Kureşî el-Hâşimî, Gazze'de dünyaya gelmiş ve ilim uğruna İslam coğrafyasını baştan başa katetmiştir.
I.İlmî Şahsiyeti ve Fıkıh Usulünün (Risâle) Kuruculuğu
İmam Şâfiî, çocuk yaşta Kur'an'ı ezberlemiş, ardından Medine'ye giderek İmam Mâlik'in önünde el-Muvatta'yı kısa sürede ezberine almıştır. Onun ilim tarihindeki en büyük devrimi, dağınık haldeki fıkhi kaideleri ve delil tahlillerini ilk kez bir sistematiğe oturtarak Kitâbü'r-Risâle adıyla kaleme almasıdır.
İmam Şâfiî, Resulullah'ın (s.a.v) sahih sünnetine karşı o kadar mutaassıp idi ki, re'ye (şahsi görüşe) dayalı bazı içtihatların sahih bir hadis karşısında hükmünün düşeceğini şu efsanevi sözleriyle ilan etmiştir. Ve yine şöyle buyurmuştur: «Resulullah'tan (s.a.v) bir sünnet sabit olur da ben onu almazsam, bilin ki aklım başımdan gitmiştir.»
إِذَا صَحَّ الحَدِيثُ فَهُوَ مَذْهَبِي
Bir hadis sahih olduğunda, benim mezhebim odur (benim sözümü bırakın, o hadisle amel edin).
II.Akaid ve Kelam İlmine Bakışı (Selef Metodolojisi)
İmam Şâfiî, Yunan felsefesinden ve kelam ilminin spekülatif tartışmalarından ümmetin akidesini korumak için çaba sarf etmiş, selef imamlarının akaid çizgisine sımsıkı bağlanmıştır.
Ehl-i Sünnet'in iman tanımını (kalp ile tasdik, dil ile ikrar ve amellerle ziyadeleşip eksilmesi) en net savunan âlimlerdendir. Kelam ilmiyle uğraşanlar hakkında şu ağır ve caydırıcı tespiti yapmıştır: «Kelâm ehli hakkında hükmüm, Hz. Ömer'in sabih (şüpheli/sapık) fikirli kimselere uyguladığı cezadır; onları kamçılatmalı, develere bindirip sokak sokak gezdirerek «İşte Kitap ve Sünnet'i bırakıp kelama dalanın cezası budur» diye ilan edilmelidir.»
III.İlmi Yolculukları, İmtihanları ve Vefatı
İmam Şâfiî; Mekke, Medine, Yemen, Bağdat (hicri 2. asrın sonlarında) ve nihayetinde Mısır arasında geçen hareketli bir ilim ve cihad ömrü sürmüştür. Bağdat'ta İmam Ebû Hanîfe'nin önde gelen talebesi İklim ve fıkıh deryası İmam Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî ile yaptığı ilmi münazaralar, Hicaz (hadis) ve Irak (rey/usul) ekollerinin birbirini anlamasında köprü vazifesi görmüştür.
Ömrünün son dönemini Mısır'da (Fustat) geçiren İmam Şâfiî, orada yeni görüşlerini içeren el-Umm adlı devasa fıkıh külliyatını telif etmiştir. 204 yılı Recep ayında Mısır'da vefat etmiş, cenazesi büyük bir kalabalıkla defnedilmiştir. Onun açtığı çığır, Şafii mezhebinin kurumsal temellerini oluşturmuş ve İslam dünyasında ilmi disiplinin en üst seviyeye çıkmasını sağlamıştır.