01Mîkāt
Mîkātta ihrâma girmek
Ne yapılır
Mîkāt (ihrâma girilen sınır) geçilmeden gusledilir, dikişsiz iki örtü giyilir ve umre niyeti edilir. Uçakla gelenlerde sınır havada geçilir; ihrâm ondan önce giyilir. Kadınlar kendi elbiseleriyle ihrâma girer.
Ne söylenir
Niyet dille de söylenir: umre için «Lebbeyk Allâhümme umreten».
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
İhrâma girdikten sonra hastalandım, menâsiki tamamlayamıyorum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bakara 196’daki ihsâr (engellenme) hükmünü nakleder: engellenen kimsenin kolayına gelen kurbanı göndermesi ve ihrâmdan çıkması hakkındaki görüşleri karşılaştırır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-ihsâr - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Engellenmenin yalnız düşman korkusuna mahsus olmadığını, hastalık ve benzeri özürlerin de aynı hükme girdiğini söyleyenlerin delillerini aktarır.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
İhrâmlıyken yanlışlıkla kokulu sabun kullandım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Unutarak veya bilmeyerek yapılan ihrâm yasakları ile bilerek yapılanı ayırır; unutan hakkında bir şey gerekmediğini söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü mahzûrâti’l-ihrâm - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Unutan, bilmeyen ve zorlanan kimseden hükmün kalktığı esasını bu bâbda da işletenlerin görüşünü aktarır.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âdet gördüm, ihrâma girebilir miyim
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Esmâ bint Umeys’in mîkātta doğum yaptığında Peygamber’in (s.a.v.) ona gusledip bağlanmasını ve ihrâma girmesini bildirdiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Hayızlı ve nifaslı kadının ihrâma girebileceğini, yalnız tavafı temizlenene kadar geciktireceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü ihrâmi’l-hâid
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Mîkātın hizasından uçakla geçen kimse
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Mîkātı ihrâmsız geçen kimsenin geri dönüp oradan ihrâma girmesi gerektiğini, dönmediği takdirde hakkında kurban gerektiği görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü'l-mevâkīt - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Mîkātın hizasından geçmenin mîkāttan geçmek hükmünde olduğunu, dolayısıyla hizaya varmadan ihrâma girilmesi gerektiğini söyler.
Mecmûu'l-Fetâvâ, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
02Mîkāt
Telbiye
Ne yapılır
İhrâma girildikten sonra Mekke'ye varılana kadar telbiye söylenir. Erkekler sesini yükseltir, kadınlar kendi işiteceği kadar söyler. Umre yapan kişi telbiyeyi tavafa başlayınca keser.
Ne söylenir
Telbiye: «Lebbeyk Allâhümme lebbeyk…» — metnin tamamı ve okunuşu Duâ modülünde.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Telbiyeyi ne zaman kesmem gerektiğini bilmiyorum
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) umrede tavafa başlayınca, hacda ise Akabe cemresine taş atınca telbiyeyi kestiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Telbiyenin kesileceği anı tartışan görüşleri nakleder; umrede istilâm ile, hacda ilk taşla kesileceğini söyleyenleri zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’t-telbiye
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kadın telbiyeyi yüksek sesle söyleyebilir mi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Kadının sesini yükseltmeyip kendi işiteceği kadar söylemesinin tercih edildiğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’t-telbiye - Nevevî (ö. 676h)
Aynı hükmü aktarır ve gerekçesini fitne endişesine bağlayanların görüşünü zikreder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
03Mekke
Mekke’ye varış
Ne yapılır
Mekke’ye varılınca gusledilir ve dinlenilir. Tavafa yorgun ve susuz başlamak, kalabalıkta ayakta kalmayı zorlaştırır. Konaklama yerleşince Mescid-i Harâm’a gidilir.
Ne söylenir
Telbiye, tavafa başlanana kadar söylenmeye devam eder.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Mekke’ye gece vardım, yorgunum; tavafı sabaha bırakabilir miyim
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Umre tavafı için belirli bir vaktin olmadığını, gece veya gündüz yapılabileceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - Nevevî (ö. 676h)
Tavafın her vakitte câiz görüldüğünü ve kerâhet vakitlerinin tavafa engel sayılmadığını söyleyenlerin görüşünü aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
04Harem
Mescid-i Harâm’a girmek
Ne yapılır
Mescid-i Harâm’a girilir ve doğruca tavafa geçilir. Kâbe’yi görünce durup beklemek için sâbit bir uygulama nakledilmemiştir; girişte kılınan tahiyyetü’l-mescid, umre yapan için tavafın kendisidir.
Ne söylenir
Mescide girerken okunan sâbit duâ, her mescid için aynıdır.
- Müslim Kitâbü'l-Hac, bâbü haccati'n-Nebî — 1218
- İbnü'l-Kayyim Zâdü'l-Meâd, Peygamber'in haccının anlatıldığı fasıl
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Mescide hangi kapıdan gireceğim önemli mi
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) Mekke’ye yukarı taraftan girip aşağı taraftan çıktığını nakleder; bunu belirli bir kapı tayini olarak değil, yolun gereği olarak aktarır.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - Nevevî (ö. 676h)
Belirli bir kapıdan girmenin şart olmadığını, bu babda gelenlerin fazîlet ifadesi olduğunu belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Kâbe ilk görüldüğünde belirli bir duâ okunur mu
- Nevevî (ö. 676h)
Kâbe görülünce duâ edilmesini müstehap sayanların dayandığı rivayetleri nakleder ve bu babda gelenlerin zayıf olduğunu belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac - İbnü'l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) Kâbe’yi görünce belirli bir söz söylediğinin sâbit olmadığını, doğrudan tavafa başladığını belirtir.
Zâdü'l-Meâd, faslün fî haccihî
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
05Harem
Umre tavafı
Ne yapılır
Kâbe’nin etrafında 7 şavt (tur) dönülür. Her tur Hacer-i Esved hizasından başlar, aynı hizada biter. Erkekler ilk 3 şavtta hızlı adımla (remel) yürür ve örtünün bir ucunu sağ omuzdan açık bırakır (ıztıbâ‘).
Ne söylenir
Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında okunan sâbit duâ vardır; her şavta ayrı duâ tayin edilmez.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Tavafın ortasında abdestim bozuldu
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Tavafta abdesti şart görenlerin delillerini nakleder; bu görüşe göre abdest alınıp tavafa kaldığı yerden veya baştan devam edilir.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Abdestin tavafın sıhhat şartı olmadığını söyleyenlerin delillerini aktarır ve bu tarafı tercih edenlerin gerekçesini açıklar.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kaç şavt döndüğümü şaşırdım
- Nevevî (ö. 676h)
Şüphe hâlinde az olan sayının esas alınacağını, yani emin olunan rakama göre tamamlanacağını söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac - İbn Kudâme (ö. 620h)
Yakîn ile amel edilip eksik sayılanın tamamlanması esasını aktarır; zann-ı gâlibe göre davranmayı câiz görenleri de zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kalabalıkta Hacer-i Esved’e hiç yaklaşamadım
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) kalabalıkta bineği üzerinde tavaf ettiğini ve Hacer-i Esved’i elindeki değnekle işaret ettiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
İstilâmın (el sürme) sünnet olduğunu, kalabalıkta uzaktan işaret etmenin yeterli sayıldığını nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-istilâm
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Her şavt için ayrı duâ tayin etmek
- İbn Teymiyye (ö. 728h)
Tavafın her şavtı için ayrı ayrı duâ belirlemenin Peygamber’den (s.a.v.) nakledilmediğini, bunun sonradan yayılmış bir uygulama olduğunu söyler.
Menâsikü'l-Hac - İbnü'l-Kayyim (ö. 751h)
Tavafta sâbit olan sözün Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arası okunan âyet duâsı olduğunu belirtir.
Zâdü'l-Meâd, faslün fî haccihî
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
06Harem
Makām arkasında 2 rekat
Ne yapılır
Tavaf bitince Makām-ı İbrâhîm arkasında 2 rekat namaz kılınır. Kalabalık sebebiyle makāmın hemen arkasında yer bulunamazsa Mescid’in başka bir yerinde kılınır. Ardından zemzem içilir.
Ne söylenir
Bu iki rekatta Kâfirûn ve İhlâs sûrelerinin okunduğu nakledilmiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Makām’ın arkasında hiç yer yok
- İbn Kudâme (ö. 620h)
İki rekatın Makām arkasında kılınmasının sünnet olduğunu, kalabalık sebebiyle Mescid’in başka bir yerinde kılınabileceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - Nevevî (ö. 676h)
Yerin şart olmadığını, namazın Harem’in herhangi bir yerinde kılınmasının yeterli sayıldığını aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kerâhet vaktine denk geldi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Tavaf namazının kerâhet vakitlerinde kılınmasına cevaz verenlerin delillerini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Beyt’i tavaf edip namaz kılana hiçbir vakitte engel olunmadığına dair rivayeti esas alanların görüşünü aktarır.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
07Harem
Zemzem
Ne yapılır
Makām arkasındaki iki rekattan sonra zemzem içilir. Peygamber’in (s.a.v.) tavaf ve namazdan sonra zemzeme gidip içtiği ve başına döktüğü nakledilmiştir. Sebiller Mescid’in her katında bulunur.
Ne söylenir
Zemzem içerken belirli bir söz için sâbit bir nakil yoktur; içecek duâsı okunur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Zemzemi ayakta mı oturarak mı içmek gerekir
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) zemzemi ayakta içtiğine dair rivayeti nakleder ve bunu genel "oturarak içme" tavsiyesinin bir istisnası sayanların gerekçesini aktarır.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - Nevevî (ö. 676h)
Ayakta içmenin cevazına dair rivayetlerle, oturarak içmeyi tavsiye eden rivayetleri uzlaştıran görüşleri nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
08Harem
Hicr (Hatîm)
Ne yapılır
Kâbe’nin kuzeyindeki yarım daire duvarın içi Hicr’dir. Âişe’nin naklettiğine göre burası Beyt’in bir parçasıdır; bu yüzden tavaf onun dışından döner ve içinde kılınan namaz Beyt’in içinde kılınmış sayılır.
Ne söylenir
Burada okunacak belirli bir söz için sâbit bir nakil yoktur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Tavafta yanlışlıkla Hicr’in içinden geçtim
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Hicr Beyt’ten sayıldığı için içinden geçilen şavtın tam sayılmadığını, o şavtın yeniden yapılacağını söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - Nevevî (ö. 676h)
Aynı hükmü Âişe rivayetine dayandırarak aktarır ve tavafın Hicr’in dışından dönmesi gerektiğini belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
09Harem
Safâ ile Merve arasında sa’y
Ne yapılır
Safâ tepesinden başlanır, Merve’de biten her gidiş bir şavttır; toplam 7 şavt yapılır ve Merve’de biter. İki yeşil işaret arasında erkekler koşar adım gider. Safâ’ya çıkarken Bakara 158 okunur.
Ne söylenir
Safâ ve Merve’de kıbleye dönülüp tekbir ve duâ edildiği nakledilmiştir; sözü Duâ modülünde.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Sa’y sırasında yorulup uzun süre oturdum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Sa’y şavtları arasında ara vermenin (muvâlât) hükmünü tartışanları nakleder; yorgunluk ve dinlenme için verilen aranın zarar vermediğini söyleyenleri zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’s-sa‘y - Nevevî (ö. 676h)
Muvâlâtın sünnet sayıldığı görüşünü ve uzun ara verilse bile sa’yin bâtıl olmayacağını söyleyenlerin gerekçesini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Yürüyemiyorum, tekerlekli sandalye kullanmam gerekiyor
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) veda haccında binek üzerinde sa’y ettiğini ve bunun insanların kendisini görmesi ile kolaylık için olduğunu nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Özürlü kimsenin binek veya taşınarak sa’y etmesinin câiz görüldüğünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’s-sa‘y
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
10Harem
Tıraş — umreden çıkış
Ne yapılır
Sa’y bitince saç dipten tıraş edilir veya kısaltılır. Temettu’ yolunda ihrâmdan çıkış burada olur; ihrâm yasakları kalkar ve normal elbise giyilir. Kadınlar saçından bir parmak ucu kadarını kısaltır.
Ne söylenir
Bu adım için sâbit bir söz nakledilmemiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Başımda tıraş edilecek saç yok
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Saçı olmayan kimsenin usturayı başı üzerinde gezdirmesinin müstehap görüldüğünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-halkı ve’t-taksîr - Nevevî (ö. 676h)
Aynı meselede usturayı geçirmenin gerekli olmadığını söyleyenlerin görüşünü de aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Tıraş olmadan ihrâm elbisemi çıkardım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
İhrâmdan çıkışın tıraş veya kısaltma ile gerçekleştiğini, bundan önce ihrâm yasaklarının devam ettiğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-halkı ve’t-taksîr - Nevevî (ö. 676h)
Tıraşın menâsikten sayıldığını ve onsuz ihrâmdan çıkılmış olmayacağını söyleyenlerin görüşünü aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Dipten tıraş ile kısaltmanın karşılaştırılması
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Dipten tıraşın efdal sayıldığını, kısaltmanın da yeterli görüldüğünü nakleder; hac yaklaşmışsa umrede kısaltıp saçı hacca bırakma tercihini aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac - Nevevî (ö. 676h)
Peygamber’in (s.a.v.) dipten tıraş edenlere üç kez, kısaltanlara bir kez duâ ettiği rivayetini aktararak tıraşın üstünlüğünü belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
11Mekke
Mekke’de bekleyiş
Ne yapılır
Umre bittikten sonra 8 Zilhicce’ye kadar ihrâmsız beklenir. Bu günlerde nâfile tavaf yapılabilir. Temettu’ yapanı diğer iki yoldan ayıran şey budur: araya ihrâmsız bir dönem girer.
Ne söylenir
Bu adım için sâbit bir söz nakledilmemiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Bu günlerde nâfile umre yapabilir miyim
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bir yolculukta birden çok umre yapmayı tartışan görüşleri nakleder; selefin bu konudaki farklı uygulamalarını aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-umre - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Mekke’de bulunan kimsenin tekrar tekrar umre için Harem dışına çıkmasının selefin uygulaması olmadığını, bunun yerine tavafın tercih edildiğini belirtir.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
12Minâ
Teşrîk tekbirleri
Ne yapılır
Zilhicce’nin ilk on gününde ve teşrîk günlerinde tekbir çokça söylenir. İbn Ömer ile Ebû Hüreyre’nin bu günlerde çarşıda yüksek sesle tekbir getirdikleri ve halkın onlarla birlikte tekbir aldığı nakledilmiştir.
Ne söylenir
Tekbir: «Allâhü ekber, Allâhü ekber, lâ ilâhe illallâh…»
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Tekbirleri ne zaman başlatıp ne zaman bitireceğim
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Tekbirin başlangıç ve bitiş vaktine dair görüşleri nakleder; Arefe sabahından teşrîk günlerinin sonuna kadar süreceğini söyleyenleri zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’t-tekbîr fî eyyâmi’t-teşrîk - Nevevî (ö. 676h)
Mukayyed ve mutlak tekbir ayrımını ve her birinin vaktini karşılaştırmalı olarak aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
13Mekke
Hac için yeniden ihrâm
8 Zilhicce · Terviye günü
fecr (tan yeri ağarması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 04:19 — 18:50
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
8 Zilhicce sabahı kalınan yerde gusledilir, ihrâm örtüsü yeniden giyilir ve bu defa hac niyeti edilir. Mîkāta dönülmez; Mekke’de bulunan kişi bulunduğu yerden ihrâma girer. Telbiyeye yeniden başlanır.
Ne söylenir
Niyet: hac için «Lebbeyk Allâhümme haccen». Telbiye yeniden söylenir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Terviye günü ihrâma girmeyi unuttum, Arafat’ta hatırladım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Hac için ihrâma girmenin mîkātının Mekke olduğunu, terviye gününün sünnet vakit olduğunu; geciktirenin bulunduğu yerden ihrâma gireceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-ihrâm bi’l-hac - Nevevî (ö. 676h)
İhrâmın vaktinin hac ayları içinde geniş olduğunu, terviye gününde girmenin ise sünnet sayıldığını aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
14Minâ
Minâ’da Terviye günü
8 Zilhicce öğleden ertesi sabaha kadar Minâ’da
zevâl (güneşin tam tepeden batıya kayması) → fecr (tan yeri ağarması)
- Mekke saati
- 12:16 — 04:18
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
İhrâma girdikten sonra Minâ’ya gidilir. Öğle, ikindi, akşam, yatsı ve ertesi günün sabah namazı burada kılınır. Dört rekatlı namazlar iki rekat kılınır; namazlar birleştirilmez, her biri kendi vaktinde kılınır.
Ne söylenir
Telbiye söylenmeye devam edilir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Kafilem Minâ’ya uğramadan doğrudan Arafat’a gidiyor
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Terviye günü Minâ’da bulunmanın sünnet sayıldığını, terk edilmesi hâlinde haccın bozulmadığını söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-hurûc ilâ Minâ - İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) terviye günü Minâ’ya çıkıp beş vakti orada kıldığını ve geceyi orada geçirdiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
15Arafat
Arafat
9 Zilhicce · zevalden gurûba kadar
zevâl (güneşin tam tepeden batıya kayması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 12:16 — 18:51
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Bugün Arafat’ta durulur.
Ne yapılır
Bugün Arafat’ta durulur. Öğle ile ikindi birleştirilip kısaltılarak kılınır, sonra gurûba kadar kıbleye dönülüp duâ edilir. Arafat’ın her yeri vakfe yeridir; yalnız Urane vadisi hariç tutulmuştur.
Ne söylenir
Duânın hayırlısının Arefe günü duâsı olduğu ve o gün en çok söylenenin tevhid kelimesi olduğu nakledilmiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Arafat’a gündüz yetişemedim, gece vardım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Fecir doğmadan önce Arafat’a ulaşan kimsenin vakfeye yetişmiş sayıldığı hükmünü, Abdurrahman b. Ya‘mer rivayetine dayanarak nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-vukūf bi-Arafe - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Vakfenin vaktinin gündüzle sınırlı olmadığını, gecenin sonuna kadar devam ettiğini aynı rivayete dayanarak belirtir.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Vakfe boyunca ayakta duramıyorum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Vakfenin ayakta durmak anlamına gelmediğini, Arafat sınırları içinde bulunmanın yeterli olduğunu; oturarak, uzanarak ve binek üzerinde de olabileceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-vukūf bi-Arafe - İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) vakfeyi bineği üzerinde yaptığını ve gurûba kadar duâ ettiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı
Durumunu anlatıp ehline sor.
Arafat’ın sınırını bilmiyorum, doğru yerde miyim
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) «Ben burada vakfe yaptım, Arafat’ın tamamı vakfe yeridir» dediğini ve Urane vadisini hariç tuttuğunu nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Arafat sınırları dışında yapılan vakfenin geçerli sayılmadığı hükmünü ve sınırın işaretlerle belirlendiğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-vukūf bi-Arafe
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Vakfenin gurûbdan önce bitirilmesi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Gündüz Arafat’a gelen kimsenin gurûbdan sonraya kadar beklemesi gerektiğini, güneş batmadan ayrılan hakkında âlimlerin kurban gerektiği görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü'l-vukūf bi-Arafe - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Vakfenin aslının Arafat’ta bulunmak olduğunu, Peygamber’in (s.a.v.) gurûba kadar beklediğini ve sünnetin bu olduğunu belirtir.
Menâsikü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
16Müzdelife
Müzdelife
9 Zilhicce gurûbdan ertesi fecre kadar
gurûb (güneşin batışı) → fecr (tan yeri ağarması)
- Mekke saati
- 18:51 — 04:18
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Güneş battıktan sonra Arafat’tan Müzdelife’ye geçilir. Akşam ile yatsı burada birleştirilerek kılınır. Gece Müzdelife’de geçirilir. Zayıflar ve kadınlar için gecenin sonunda erken ayrılma ruhsatı nakledilmiştir.
Ne söylenir
Telbiye söylenmeye devam edilir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Kalabalıkta Müzdelife’de yer bulamadım, otobüste kaldım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Müzdelife’de gecelemenin hangi ölçüde gerçekleştiğini tartışanları nakleder; gecenin bir kısmında orada bulunmayı yeterli sayanların görüşünü zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-mebît bi-Müzdelife - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Zayıflara ve onlara refakat edenlere gecenin sonunda ayrılma izni verildiğini, meşakkat hâlinde bu genişliğin işletileceğini belirtir.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Müzdelife’de gecelemenin hükmü ve erken ayrılma
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Müzdelife’de gecelemeyi gerekli görenlerle sünnet sayanların görüşlerini nakleder; zayıflara gecenin sonunda ayrılma ruhsatı verildiğini aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü'l-mebît bi-Müzdelife - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Peygamber’in (s.a.v.) zayıf olanlara gece yarısından sonra Minâ’ya gitme izni verdiğini, gücü yerinde olanın sabahı orada karşılamasının sünnet olduğunu belirtir.
Menâsikü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
17Müzdelife
Meş’ar-i Harâm’da sabah
10 Zilhicce · fecrden ortalık aydınlanana kadar
fecr (tan yeri ağarması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 04:18 — 18:51
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Sabah namazı vakti girer girmez kılınır. Sonra kıbleye dönülüp ortalık iyice aydınlanana kadar duâ edilir. Ardından güneş doğmadan Minâ’ya doğru yola çıkılır.
Ne söylenir
Burada tekbir, tehlil ve duâ ile beklenildiği nakledilmiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Güneş doğduktan sonra Müzdelife’den ayrıldım
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) ortalık iyice aydınlanınca, güneş doğmadan Müzdelife’den ayrıldığını nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Güneş doğduktan sonra ayrılanın sünnete muhalefet etmiş sayıldığını, bununla birlikte vakfenin geçerli olduğunu söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-vukūf bi-Müzdelife
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
18Cemerât
Akabe cemresi
10 Zilhicce · bugün yalnız büyük cemreye atılır
fecr (tan yeri ağarması) → fecr (tan yeri ağarması)
- Mekke saati
- 04:18 — 04:17
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Minâ’ya varılınca yalnız büyük cemreye (Akabe) 7 taş atılır. Her taşla birlikte tekbir getirilir. Bugün diğer iki cemreye atılmaz. Taş atınca telbiye kesilir.
Ne söylenir
Her taşta «Allâhü ekber» denildiği nakledilmiştir. Telbiye burada biter.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Taş atmaya gücüm yetmiyor, benim yerime atılabilir mi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Hasta, zayıf ve çocuk adına vekâleten taş atılmasının câiz görüldüğünü; vekilin önce kendi taşını atacağını nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü remyi’l-cimâr - Nevevî (ö. 676h)
Aczi bulunan kimse adına vekâletle atmanın cevazını ve vekilin sırayı gözetmesi gerektiğini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Attığım taş havuza düşmedi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Taşın toplanma yerine (cemre havuzuna) düşmesinin şart görüldüğünü, dışarı düşen taşın yerine yenisinin atıldığını nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü remyi’l-cimâr - Nevevî (ö. 676h)
Direğe isabet şartı olmadığını, esas olanın taşın toplanma yerine ulaşması olduğunu aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Taş atmanın vakti — gece atılabilir mi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Atışın kuşluk vaktinde yapılmasının sünnet olduğunu, gündüzün sonuna ve geceye tehir edenler hakkındaki görüşleri nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü remyi cemreti'l-Akabe - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Kalabalık ve zayıflık sebebiyle atışın geceye bırakılmasında bir sakınca görmeyenlerin delillerini aktarır ve genişlik tarafını tercih eder.
Menâsikü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
19Minâ
Hedy (kurban)
10 Zilhicce ve teşrîk günleri
fecr (tan yeri ağarması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 04:18 — 18:51
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Temettu’ yapan kişi hac ile umreyi bir yolculukta birleştirdiği için hedy (kurban) keser. Bugün Mekke’de bu iş vekâletle ve fişle yapılmaktadır. Kurbanın eti fakirlere dağıtılır.
Ne söylenir
Bu adım için sâbit bir söz nakledilmemiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Kurban için imkânım yok
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bakara 196’daki «üç gün hacda, yedi gün döndüğünüzde» ölçüsünü nakleder ve üç günün hangi günlerde tutulacağına dair görüş farkını aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-hedy - Nevevî (ö. 676h)
Üç günün Arefe’den önce bitirilmesinin tercih edildiğini, teşrîk günlerinde tutulmasına cevaz verenlerin dayanağını nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Hedy bulamayan kimsenin orucu
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bakara 196’daki «üç gün hacda, yedi gün döndüğünüzde» ölçüsünü nakleder ve üç günün hangi günlerde tutulacağına dair görüş farkını aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü'l-hedy - Nevevî (ö. 676h)
Üç günün Arefe’den önce bitirilmesinin tercih edildiğini, teşrîk günlerinde tutulmasına cevaz verenlerin dayanağını nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
20Minâ
Tıraş — ilk çözülme
10 Zilhicce
fecr (tan yeri ağarması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 04:18 — 18:51
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Taş atıldıktan sonra saç dipten tıraş edilir veya kısaltılır. Bununla ilk çözülme olur: ihrâm elbisesi çıkarılır, koku ve dikişli elbise serbestleşir. Eşle beraberlik ise ziyaret tavafından sonraya kalır.
Ne söylenir
Bu adım için sâbit bir söz nakledilmemiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Sırayı şaşırdım: tıraştan önce tavaf yaptım
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Veda haccında sıra sorulduğunda Peygamber’in (s.a.v.) her defasında «yap, bir sakınca yok» buyurduğunu nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Bayram günü yapılan işlerde sıranın gözetilmesinin sünnet olduğunu, takdim ve tehirde bir şey gerekmediğini söyleyenlerin delillerini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü tertîbi ef‘âli yevmi’n-nahr
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
21Harem
Ziyaret tavafı (ifâda)
10 Zilhicce ve sonrası
fecr (tan yeri ağarması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 04:18 — 18:51
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Minâ’dan Mekke’ye inilir ve Kâbe’nin etrafında 7 şavt tavaf yapılır. Buna ifâda (ziyaret) tavafı denir. Ardından Makām arkasında 2 rekat kılınır. Bu tavaf haccın aslî rükünlerindendir.
Ne söylenir
Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında okunan sâbit duâ burada da okunur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Âdet gördüm, ziyaret tavafını yapamıyorum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Hayızlı kadının temizlenene kadar bekleyip tavafı sonra yapacağı hükmünü nakleder; kafileyle dönmek zorunda kalanlar hakkındaki tartışmayı da aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü tavâfi’z-ziyâre - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Dönmek zorunda kalan ve beklemesi mümkün olmayan kadının, gerekli tedbiri alarak tavaf etmesine cevaz verenlerin gerekçesini açıklar.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Ziyaret tavafını bayram günlerinde yapamadım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Ziyaret tavafının son vaktini tartışanları nakleder; geciktirilmesinin haccı iptal etmediğini söyleyenlerin görüşünü zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü tavâfi’z-ziyâre - Nevevî (ö. 676h)
Tavafın vaktinin genişliği ve gecikmenin hükmü hakkındaki görüşleri karşılaştırmalı olarak aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
22Harem
Hac sa’yi
Ne yapılır
Ziyaret tavafından sonra Safâ ile Merve arasında 7 şavt sa’y yapılır. Temettu’ yolunda umrenin sa’yi umre için, bu sa’y hac içindir; ikisi ayrı ayrı yapılır. Bununla ihrâmdan tamamen çıkılır.
Ne söylenir
Safâ ve Merve’de kıbleye dönülüp tekbir ve duâ edildiği nakledilmiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Umrede sa’y yapmıştım, tekrar gerekiyor mu
- Nevevî (ö. 676h)
Temettu’ yapanın umre için bir, hac için bir olmak üzere iki ayrı sa’y yapması gerektiğini nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac - İbn Kudâme (ö. 620h)
Kırân ve ifrâd yapan için tek sa’yin yeterli sayıldığını, temettu’da ise ikisinin ayrı olduğunu aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’s-sa‘y
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Kırân ve ifrâd yapan için ikinci sa’y
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Kudûm tavafından sonra sa’y yapmış olan kırân ve ifrâd hacısının ikinci defa sa’y etmesinin gerekmediği görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü's-sa'y - Nevevî (ö. 676h)
Temettu’ yapanın umre ve hac için iki ayrı sa’y yapmasının gerektiğini, kırân ve ifrâdda bir sa’yin yeterli sayıldığını aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
23Cemerât
Minâ — 11 Zilhicce
11 Zilhicce · zevalden sonra üç cemreye
zevâl (güneşin tam tepeden batıya kayması) → fecr (tan yeri ağarması)
- Mekke saati
- 12:16 — 04:17
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Gece Minâ’da geçirilir. Zevalden sonra üç cemreye sırayla taş atılır: önce küçük, sonra orta, sonra büyük cemre. Her birine 7 taş atılır. Küçük ve orta cemreden sonra kıbleye dönülüp duâ edildiği nakledilmiştir.
Ne söylenir
Her taşta tekbir getirilir; ilk iki cemreden sonra durup duâ edilir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Zevalden önce taş attım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Teşrîk günlerinde atışın zevalden sonra yapılacağı görüşünü ve buna muhalefet edenlerin dayanağını karşılaştırmalı olarak nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü remyi’l-cimâr - İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) teşrîk günlerinde güneş battıktan sonra değil, zevalden sonra attığını nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bir günün taşını atmayı unuttum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bir günün atışını terk edenin ertesi gün kazâ edip edemeyeceği ve hakkında ne gerektiği konusundaki görüşleri nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü remyi’l-cimâr - Nevevî (ö. 676h)
Teşrîk günlerinin tamamının tek bir vakit sayılıp sayılmayacağı tartışmasını ve kazâya cevaz verenlerin gerekçesini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
24Cemerât
Minâ — 12 Zilhicce
12 Zilhicce · zevalden gurûba kadar
zevâl (güneşin tam tepeden batıya kayması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 12:16 — 18:52
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Zevalden sonra yine üç cemreye 7’şer taş atılır. Bugün Minâ’dan ayrılmak isteyen kimse için ta’accül (bir gün erken ayrılma) vardır; bunun şartı gurûbdan önce Minâ’dan çıkmış olmaktır.
Ne söylenir
Her taşta tekbir getirilir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Minâ’dan erken ayrılmak istiyorum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bakara 203’teki «iki gün içinde acele eden» ifadesine dayanarak güneş batmadan Minâ’dan çıkmayı şart koşanların görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’t-ta‘accül - Nevevî (ö. 676h)
Yola çıkmışken kalabalık sebebiyle gurûb girene ta’accülün düşmediğini söyleyenlerin dayanağını aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Gurûb Minâ’da girerse ta’accül düşer mi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bakara 203’teki «iki gün içinde acele eden» ifadesine dayanarak güneş batmadan çıkmayı şart koşanların görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü't-ta'accül - Nevevî (ö. 676h)
Yola çıkmışken kalabalık sebebiyle gurûb girene, ta’accülün düşmediğini söyleyenlerin dayanağını aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
25Cemerât
Minâ — 13 Zilhicce
13 Zilhicce · zevalden gurûba kadar
zevâl (güneşin tam tepeden batıya kayması) → gurûb (güneşin batışı)
- Mekke saati
- 12:17 — 18:53
- Durum
- —
Tarihler ilana göredir; bulunduğun beldenin ve kafilenin ilanı esastır.
Ne yapılır
Minâ’da kalanlar bugün de zevalden sonra üç cemreye 7’şer taş atar. Bununla taş atma biter ve Minâ günleri tamamlanır. Bir gün erken ayrılmış olan kimse için bu adım yoktur.
Ne söylenir
Her taşta tekbir getirilir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
On üçüncü gün kaldım ama taş atmaya gücüm yok
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Hasta ve zayıf adına vekâleten taş atılmasının câiz görüldüğünü nakleder; vekilin önce kendi taşını atacağını belirtir.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü remyi’l-cimâr - Nevevî (ö. 676h)
Aczi bulunan kimsenin vekil tayin etmesinin cevazını ve vekilin sırayı gözetmesi gerektiğini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
26Harem
Vedâ tavafı
Ne yapılır
Mekke’den ayrılmadan önce son iş olarak 7 şavt tavaf yapılır. Bundan sonra Mekke’de oyalanılmaz. Hayız hâlindeki kadın için bu tavafın düştüğü nakledilmiştir.
Ne söylenir
Bu tavaf için ayrı bir söz tayin edilmemiştir; tavafın sâbit duâsı burada da okunur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Âdet gördüm, vedâ tavafı yapamıyorum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
İbn Abbâs’ın «insanlara son ahidlerinin Beyt olması emredildi; ancak hayızlıdan hafifletildi» rivayetine dayanarak hayızlı kadından vedâ tavafının düştüğünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü tavâfi’l-vedâ‘ - Nevevî (ö. 676h)
Aynı rivayete dayanarak hayızlı kadının vedâ tavafı yapmadan ayrılabileceğini ve hakkında bir şey gerekmediğini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Vedâ tavafından sonra Mekke’de bir gün daha kaldım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Vedâ tavafından sonra uzun süre kalan kimsenin tavafı iade etmesi gerektiğini söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü tavâfi’l-vedâ‘ - Nevevî (ö. 676h)
Yol hazırlığı ve alışveriş gibi ayrılışa bağlı işler için kalmanın zarar vermediğini söyleyenlerin gerekçesini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Vedâ tavafını terk eden kimse
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Vedâ tavafını terk eden hakkında kurban gerektiğini söyleyenlerin ve gerekmediğini söyleyenlerin delillerini karşılaştırmalı olarak nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü tavâfi'l-vedâ‘ - İbn Teymiyye (ö. 728h)
İbn Abbâs’ın «insanlara son ahidlerinin Beyt olması emredildi; ancak hayızlıdan hafifletildi» rivayetini esas alarak hükmün bu rivayet üzerine kurulduğunu belirtir.
Menâsikü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
27Mekke
Medine ziyareti
Ne yapılır
Medine’ye gitmek haccın adımlarından biri değildir; ayrı bir yolculuktur ve hac tamamlandıktan sonra ya da öncesinde yapılabilir. Mescid-i Nebevî’de kılınan namazın fazîletine dair rivayet, ziyaretin sebebi olarak nakledilir.
Ne söylenir
Mescide girerken okunan sâbit duâ burada da okunur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Medine’ye gitmeden dönersem haccıma bir şey olur mu
- İbn Teymiyye (ö. 728h)
Medine ziyaretinin haccın menâsikinden olmadığını, hac ile arasında bir bağ kurmanın nakle dayanmadığını belirtir.
Menâsikü’l-Hac - İbn Kudâme (ö. 620h)
Mescid-i Nebevî’de namaz için yolculuk yapmanın fazîletini nakleder; bunu haccın şartlarından saymaz, ayrı bir amel olarak zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü ziyâreti’l-Mescidi’n-Nebevî
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.