01Mîkāt
Mîkātta ihrâma girmek
Ne yapılır
Mîkāt (ihrâma girilen sınır) geçilmeden gusledilir, dikişsiz iki örtü giyilir ve umre niyeti edilir. Uçakla gelenlerde sınır havada geçilir; ihrâm ondan önce giyilir. Kadınlar kendi elbiseleriyle ihrâma girer.
Ne söylenir
Niyet dille de söylenir: umre için «Lebbeyk Allâhümme umreten».
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
İhrâma girdikten sonra hastalandım, menâsiki tamamlayamıyorum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Bakara 196’daki ihsâr (engellenme) hükmünü nakleder: engellenen kimsenin kolayına gelen kurbanı göndermesi ve ihrâmdan çıkması hakkındaki görüşleri karşılaştırır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-ihsâr - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Engellenmenin yalnız düşman korkusuna mahsus olmadığını, hastalık ve benzeri özürlerin de aynı hükme girdiğini söyleyenlerin delillerini aktarır.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
İhrâmlıyken yanlışlıkla kokulu sabun kullandım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Unutarak veya bilmeyerek yapılan ihrâm yasakları ile bilerek yapılanı ayırır; unutan hakkında bir şey gerekmediğini söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü mahzûrâti’l-ihrâm - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Unutan, bilmeyen ve zorlanan kimseden hükmün kalktığı esasını bu bâbda da işletenlerin görüşünü aktarır.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âdet gördüm, ihrâma girebilir miyim
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Esmâ bint Umeys’in mîkātta doğum yaptığında Peygamber’in (s.a.v.) ona gusledip bağlanmasını ve ihrâma girmesini bildirdiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Hayızlı ve nifaslı kadının ihrâma girebileceğini, yalnız tavafı temizlenene kadar geciktireceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü ihrâmi’l-hâid
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Mîkātın hizasından uçakla geçen kimse
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Mîkātı ihrâmsız geçen kimsenin geri dönüp oradan ihrâma girmesi gerektiğini, dönmediği takdirde hakkında kurban gerektiği görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü'l-mevâkīt - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Mîkātın hizasından geçmenin mîkāttan geçmek hükmünde olduğunu, dolayısıyla hizaya varmadan ihrâma girilmesi gerektiğini söyler.
Mecmûu'l-Fetâvâ, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
02Mîkāt
Telbiye
Ne yapılır
İhrâma girildikten sonra Mekke'ye varılana kadar telbiye söylenir. Erkekler sesini yükseltir, kadınlar kendi işiteceği kadar söyler. Umre yapan kişi telbiyeyi tavafa başlayınca keser.
Ne söylenir
Telbiye: «Lebbeyk Allâhümme lebbeyk…» — metnin tamamı ve okunuşu Duâ modülünde.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Telbiyeyi ne zaman kesmem gerektiğini bilmiyorum
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) umrede tavafa başlayınca, hacda ise Akabe cemresine taş atınca telbiyeyi kestiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Telbiyenin kesileceği anı tartışan görüşleri nakleder; umrede istilâm ile, hacda ilk taşla kesileceğini söyleyenleri zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’t-telbiye
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kadın telbiyeyi yüksek sesle söyleyebilir mi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Kadının sesini yükseltmeyip kendi işiteceği kadar söylemesinin tercih edildiğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’t-telbiye - Nevevî (ö. 676h)
Aynı hükmü aktarır ve gerekçesini fitne endişesine bağlayanların görüşünü zikreder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
03Mekke
Mekke’ye varış
Ne yapılır
Mekke’ye varılınca gusledilir ve dinlenilir. Tavafa yorgun ve susuz başlamak, kalabalıkta ayakta kalmayı zorlaştırır. Konaklama yerleşince Mescid-i Harâm’a gidilir.
Ne söylenir
Telbiye, tavafa başlanana kadar söylenmeye devam eder.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Mekke’ye gece vardım, yorgunum; tavafı sabaha bırakabilir miyim
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Umre tavafı için belirli bir vaktin olmadığını, gece veya gündüz yapılabileceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - Nevevî (ö. 676h)
Tavafın her vakitte câiz görüldüğünü ve kerâhet vakitlerinin tavafa engel sayılmadığını söyleyenlerin görüşünü aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
04Harem
Mescid-i Harâm’a girmek
Ne yapılır
Mescid-i Harâm’a girilir ve doğruca tavafa geçilir. Kâbe’yi görünce durup beklemek için sâbit bir uygulama nakledilmemiştir; girişte kılınan tahiyyetü’l-mescid, umre yapan için tavafın kendisidir.
Ne söylenir
Mescide girerken okunan sâbit duâ, her mescid için aynıdır.
- Müslim Kitâbü'l-Hac, bâbü haccati'n-Nebî — 1218
- İbnü'l-Kayyim Zâdü'l-Meâd, Peygamber'in haccının anlatıldığı fasıl
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Mescide hangi kapıdan gireceğim önemli mi
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) Mekke’ye yukarı taraftan girip aşağı taraftan çıktığını nakleder; bunu belirli bir kapı tayini olarak değil, yolun gereği olarak aktarır.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - Nevevî (ö. 676h)
Belirli bir kapıdan girmenin şart olmadığını, bu babda gelenlerin fazîlet ifadesi olduğunu belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Kâbe ilk görüldüğünde belirli bir duâ okunur mu
- Nevevî (ö. 676h)
Kâbe görülünce duâ edilmesini müstehap sayanların dayandığı rivayetleri nakleder ve bu babda gelenlerin zayıf olduğunu belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac - İbnü'l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) Kâbe’yi görünce belirli bir söz söylediğinin sâbit olmadığını, doğrudan tavafa başladığını belirtir.
Zâdü'l-Meâd, faslün fî haccihî
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
05Harem
Umre tavafı
Ne yapılır
Kâbe’nin etrafında 7 şavt (tur) dönülür. Her tur Hacer-i Esved hizasından başlar, aynı hizada biter. Erkekler ilk 3 şavtta hızlı adımla (remel) yürür ve örtünün bir ucunu sağ omuzdan açık bırakır (ıztıbâ‘).
Ne söylenir
Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arasında okunan sâbit duâ vardır; her şavta ayrı duâ tayin edilmez.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Tavafın ortasında abdestim bozuldu
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Tavafta abdesti şart görenlerin delillerini nakleder; bu görüşe göre abdest alınıp tavafa kaldığı yerden veya baştan devam edilir.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Abdestin tavafın sıhhat şartı olmadığını söyleyenlerin delillerini aktarır ve bu tarafı tercih edenlerin gerekçesini açıklar.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kaç şavt döndüğümü şaşırdım
- Nevevî (ö. 676h)
Şüphe hâlinde az olan sayının esas alınacağını, yani emin olunan rakama göre tamamlanacağını söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac - İbn Kudâme (ö. 620h)
Yakîn ile amel edilip eksik sayılanın tamamlanması esasını aktarır; zann-ı gâlibe göre davranmayı câiz görenleri de zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kalabalıkta Hacer-i Esved’e hiç yaklaşamadım
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) kalabalıkta bineği üzerinde tavaf ettiğini ve Hacer-i Esved’i elindeki değnekle işaret ettiğini nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
İstilâmın (el sürme) sünnet olduğunu, kalabalıkta uzaktan işaret etmenin yeterli sayıldığını nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-istilâm
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Her şavt için ayrı duâ tayin etmek
- İbn Teymiyye (ö. 728h)
Tavafın her şavtı için ayrı ayrı duâ belirlemenin Peygamber’den (s.a.v.) nakledilmediğini, bunun sonradan yayılmış bir uygulama olduğunu söyler.
Menâsikü'l-Hac - İbnü'l-Kayyim (ö. 751h)
Tavafta sâbit olan sözün Rükn-i Yemânî ile Hacer-i Esved arası okunan âyet duâsı olduğunu belirtir.
Zâdü'l-Meâd, faslün fî haccihî
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
06Harem
Makām arkasında 2 rekat
Ne yapılır
Tavaf bitince Makām-ı İbrâhîm arkasında 2 rekat namaz kılınır. Kalabalık sebebiyle makāmın hemen arkasında yer bulunamazsa Mescid’in başka bir yerinde kılınır. Ardından zemzem içilir.
Ne söylenir
Bu iki rekatta Kâfirûn ve İhlâs sûrelerinin okunduğu nakledilmiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Makām’ın arkasında hiç yer yok
- İbn Kudâme (ö. 620h)
İki rekatın Makām arkasında kılınmasının sünnet olduğunu, kalabalık sebebiyle Mescid’in başka bir yerinde kılınabileceğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - Nevevî (ö. 676h)
Yerin şart olmadığını, namazın Harem’in herhangi bir yerinde kılınmasının yeterli sayıldığını aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Kerâhet vaktine denk geldi
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Tavaf namazının kerâhet vakitlerinde kılınmasına cevaz verenlerin delillerini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - İbn Teymiyye (ö. 728h)
Beyt’i tavaf edip namaz kılana hiçbir vakitte engel olunmadığına dair rivayeti esas alanların görüşünü aktarır.
Menâsikü’l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
07Harem
Zemzem
Ne yapılır
Makām arkasındaki iki rekattan sonra zemzem içilir. Peygamber’in (s.a.v.) tavaf ve namazdan sonra zemzeme gidip içtiği ve başına döktüğü nakledilmiştir. Sebiller Mescid’in her katında bulunur.
Ne söylenir
Zemzem içerken belirli bir söz için sâbit bir nakil yoktur; içecek duâsı okunur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Zemzemi ayakta mı oturarak mı içmek gerekir
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) zemzemi ayakta içtiğine dair rivayeti nakleder ve bunu genel "oturarak içme" tavsiyesinin bir istisnası sayanların gerekçesini aktarır.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - Nevevî (ö. 676h)
Ayakta içmenin cevazına dair rivayetlerle, oturarak içmeyi tavsiye eden rivayetleri uzlaştıran görüşleri nakleder.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
08Harem
Hicr (Hatîm)
Ne yapılır
Kâbe’nin kuzeyindeki yarım daire duvarın içi Hicr’dir. Âişe’nin naklettiğine göre burası Beyt’in bir parçasıdır; bu yüzden tavaf onun dışından döner ve içinde kılınan namaz Beyt’in içinde kılınmış sayılır.
Ne söylenir
Burada okunacak belirli bir söz için sâbit bir nakil yoktur.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Tavafta yanlışlıkla Hicr’in içinden geçtim
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Hicr Beyt’ten sayıldığı için içinden geçilen şavtın tam sayılmadığını, o şavtın yeniden yapılacağını söyleyenlerin görüşünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü sıfati’t-tavâf - Nevevî (ö. 676h)
Aynı hükmü Âişe rivayetine dayandırarak aktarır ve tavafın Hicr’in dışından dönmesi gerektiğini belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
09Harem
Safâ ile Merve arasında sa’y
Ne yapılır
Safâ tepesinden başlanır, Merve’de biten her gidiş bir şavttır; toplam 7 şavt yapılır ve Merve’de biter. İki yeşil işaret arasında erkekler koşar adım gider. Safâ’ya çıkarken Bakara 158 okunur.
Ne söylenir
Safâ ve Merve’de kıbleye dönülüp tekbir ve duâ edildiği nakledilmiştir; sözü Duâ modülünde.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Sa’y sırasında yorulup uzun süre oturdum
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Sa’y şavtları arasında ara vermenin (muvâlât) hükmünü tartışanları nakleder; yorgunluk ve dinlenme için verilen aranın zarar vermediğini söyleyenleri zikreder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’s-sa‘y - Nevevî (ö. 676h)
Muvâlâtın sünnet sayıldığı görüşünü ve uzun ara verilse bile sa’yin bâtıl olmayacağını söyleyenlerin gerekçesini aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Yürüyemiyorum, tekerlekli sandalye kullanmam gerekiyor
- İbnü’l-Kayyim (ö. 751h)
Peygamber’in (s.a.v.) veda haccında binek üzerinde sa’y ettiğini ve bunun insanların kendisini görmesi ile kolaylık için olduğunu nakleder.
Zâdü’l-Meâd, Peygamber’in haccı faslı - İbn Kudâme (ö. 620h)
Özürlü kimsenin binek veya taşınarak sa’y etmesinin câiz görüldüğünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’s-sa‘y
Durumunu anlatıp ehline sor.
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.
10Harem
Tıraş — umreden çıkış
Ne yapılır
Sa’y bitince saç dipten tıraş edilir veya kısaltılır. Temettu’ yolunda ihrâmdan çıkış burada olur; ihrâm yasakları kalkar ve normal elbise giyilir. Kadınlar saçından bir parmak ucu kadarını kısaltır.
Ne söylenir
Bu adım için sâbit bir söz nakledilmemiştir.
- Mekke
- Minâ
- Müzdelife
- Arafat
Şema ölçekli değildir; yalnız sırayı gösterir.
Şu başıma gelirse
Başımda tıraş edilecek saç yok
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Saçı olmayan kimsenin usturayı başı üzerinde gezdirmesinin müstehap görüldüğünü nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-halkı ve’t-taksîr - Nevevî (ö. 676h)
Aynı meselede usturayı geçirmenin gerekli olmadığını söyleyenlerin görüşünü de aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Tıraş olmadan ihrâm elbisemi çıkardım
- İbn Kudâme (ö. 620h)
İhrâmdan çıkışın tıraş veya kısaltma ile gerçekleştiğini, bundan önce ihrâm yasaklarının devam ettiğini nakleder.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac — bâbü’l-halkı ve’t-taksîr - Nevevî (ö. 676h)
Tıraşın menâsikten sayıldığını ve onsuz ihrâmdan çıkılmış olmayacağını söyleyenlerin görüşünü aktarır.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Durumunu anlatıp ehline sor.
Âlimler burada ayrılıyor
Dipten tıraş ile kısaltmanın karşılaştırılması
- İbn Kudâme (ö. 620h)
Dipten tıraşın efdal sayıldığını, kısaltmanın da yeterli görüldüğünü nakleder; hac yaklaşmışsa umrede kısaltıp saçı hacca bırakma tercihini aktarır.
el-Muğnî, Kitâbü'l-Hac - Nevevî (ö. 676h)
Peygamber’in (s.a.v.) dipten tıraş edenlere üç kez, kısaltanlara bir kez duâ ettiği rivayetini aktararak tıraşın üstünlüğünü belirtir.
el-Mecmû‘, Kitâbü'l-Hac
Bu bir fetvâ değildir. Kendi durumun için ehline sor.