Abdestte Niyet

النية في الوضوء

Abdest alırken niyet etmenin hükmü, dört mezhep arasında farklı değerlendirilen klasik bir fıkıh usulü meselesidir. Bu ihtilaf itikadî değildir; abdestin meşruiyeti ve genel şekli konusunda ittifak vardır, ihtilaf yalnızca niyetin abdesti sahih kılan bir şart/farz mı, yoksa sadece sevap için gözetilen bir sünnet mi olduğu noktasındadır.

MeseleAbdestte Niyetالنية في الوضوءİhtilaflı
Abdeste başlarken niyet etmenin farz/şart mı yoksa sünnet mi olduğu, dört mezhep arasında farklı değerlendirilmiştir.
Mesele, Mâide sûresi 6. âyette geçen abdest tarifinde niyetten açıkça söz edilmemesi ile "Ameller niyetlere göredir" hadisinin genel kapsamı arasındaki farklı okumalardan doğar.
- KavilNiyet Sünnettirالنية سنةMuhkem
  Abdestte Niyet → tafsil → Niyet Sünnettir
  Hanefî Mezhebi — Etbâu't-Tâbiîn
  Hanefî mezhebine göre abdestte niyet farz değil sünnettir; niyetsiz alınan abdest de -serinlemek veya yıkanmak maksadıyla suya girmek gibi hallerde dahi- sahihtir.
  Hanefîler, Mâide sûresi 6. âyette abdestin yıkanacak ve mesholunacak uzuvları sayarken niyetten söz edilmediğini, dolayısıyla niyetin abdestin sıhhat şartı olmadığını, yalnızca sevap kazanmak için gözetilen bir sünnet olduğunu ileri sürer.
  Kitap
  "Abdest" maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM)
  islamansiklopedisi.org.tr, "Abdest" maddesi — Hanefî görüşü
  - DelilMâide Sûresi 6. ÂyetMuhkem
    Mâide Sûresi 6. Âyet → dayanak → Niyet Sünnettir
    Abdestin farzlarını sayan âyette yüzün, kolların yıkanması, başın mesholunması ve ayakların yıkanması zikredilir; niyetten açıkça söz edilmez.
    Hanefî mezhebinin "niyet sünnettir" görüşünün temel dayanağı, abdesti tarif eden bu âyette niyetin zikredilmemiş olmasıdır.
    Kitap
    Mâide Sûresi
    6. âyet
    يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ
  - KavilNiyet Farzdır / Şarttırالنية فرض أو شرطMuhkem
    Niyet Sünnettir → teâruz → Niyet Farzdır / Şarttır (Aynı mesele üzerinde birbiriyle çelişen iki fıkhî uygulama)
    Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî Mezhepleri — Etbâu't-Tâbiîn
    Şâfiî ve Mâlikî mezheplerine göre abdeste niyet etmek farzdır; Hanbelî mezhebine göre ise niyet, abdestin sahih olmasının şartıdır.
    Şâfiîler niyeti abdestin farzlarından sayar. Mâlikîler de niyeti -uzuvları ovmak (delk) ve peş peşe yıkamak (muvâlât) ile birlikte- abdestin farzlarından kabul eder. Hanbelîler ise niyeti, teknik olarak "farz" değil ama abdestin sıhhatinin "şartı" olarak nitelendirir; pratik sonucu, niyetsiz abdestin bu üç mezhepte de geçerli sayılmamasıdır.
    Kitap
    "Abdest" maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi — Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi (İSAM)
    islamansiklopedisi.org.tr, "Abdest" maddesi — Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî görüşleri
    Delil"Ameller Niyetlere Göredir" HadisiMuhkem
    "Ameller Niyetlere Göredir" Hadisi → dayanak → Niyet Farzdır / Şarttır
    Ömer bin Hattâb (r.a.) — Sahâbe
    Hz. Ömer'den nakledilen ve Sahîh-i Buhârî'nin ilk hadisi olarak bilinen bu rivayete göre "Ameller ancak niyetlere göredir" — abdest de bir ibadet ameli olduğundan bu genel ilkenin kapsamına girer.
    Şâfiî, Mâlikî ve Hanbelî mezhepleri, bu hadisin genelliğinden hareketle abdestin de -bir ibadet ameli olması sebebiyle- niyetsiz sahih olamayacağını savunur.
    Kitap
    Sahîh-i Buhârî — İmam Buhârî
    Kitâbü Bed'i'l-Vahy, 1. hadis

Diğer bağlantılar

Yukarıdaki ağaçta bir kez gösterilen düğümlerin ek ilişkileri:

Abdestte Niyet → tafsil → Niyet Farzdır / Şarttır