Mescid — İki Mescidin Bin Dört Yüz Yılı
إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
“Allah’ın mescidlerini ancak Allah’a ve âhiret gününe iman edenler imar eder.”
Tevbe 18
Mescid-i Nebevî — bütün devirler
Peygamber ﷺ Medine'ye varınca mescidini kendi eliyle kurdu. Duvarlar kerpiç, direkler hurma kütüğü, çatı hurma dalıydı. Üç kapısı vardı, kıblesi Kudüs'e dönüktü. Yanı başında kendi hücresi (odası) yükseliyordu — bugün Ravza'nın bulunduğu yer.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · İbn Şebbe, Târîhu'l-Medîneti'l-münevvere · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Hayber dönüşü cemaat sıkışınca mescid üç yönden genişletildi; kıble duvarı yerinde bırakıldı. Plan kareye yaklaştı, duvarlar yükseldi, üstü hurma dallı bir gölgelikle örtüldü.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Ömer b. Hattâb kuzey duvarını geri çekip mescidi büyüttü. Kapı sayısı altıya çıktı. Zemin, Akîk vadisinden getirilen ufak taşlarla döşendi; ön saflara keçe serildi.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · İbn Şebbe, Târîhu'l-Medîneti'l-münevvere
Osman b. Affân mescidi baştan yaptırdı. Kerpiç yerine kesme taş ve kireç kullanıldı; on iki sütun nakışlandı. Kaynaklar bu devrin ölçüsünde ayrılıyor.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Taberî, Târîhu'l-ümem ve'l-mülûk · İbn İshak el-Harbî
Velîd b. Abdülmelik'in emriyle vali Ömer b. Abdülazîz mescidi yeniden kurdu. Peygamber'in ﷺ hücresi ilk kez mescidin içine alındı. İlk minare, oyuk mihrap ve şerefe bu devirde eklendi.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Abbâsî halifesi Mehdî mescidi yalnız kuzeye doğru büyüttü. Sütun sayısı iki yüz doksana çıktı. Kıble duvarının altı mermerle, üstü altın yaldızla kaplandı.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Ramazan gecesi çıkan yangın mescidi kül etti. Halife Musta'sım tamir için adam ve malzeme yolladı; Moğol istilâsı işi yarıda bıraktı. Ayak izi değişmedi, yapı yerinde yenilendi.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Memlük sultanları yapıyı tamamladı. Sultan Kalavun, Peygamber'in ﷺ kabrinin üstüne ilk ahşap kubbeyi yaptırdı — bugünkü Yeşil Kubbe'nin atası.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Yıldırım güneydoğu minaresini tutuşturdu, mescid ikinci kez yandı. Sultan Kayıtbay yapıyı onardı; hücrenin kubbesi yenilendi, mihrap renkli mermerle işlendi.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Semhûdî, Vefâü'l-Vefâ bi-ahbâri dâri'l-Mustafâ
Kanûnî Sultan Süleyman hücrenin batı duvarını ve genel bakımı Mısır hazinesinden karşılattı. Ayak izi değişmedi; yapı ayakta tutuldu.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Başbakanlık Osmanlı Arşivi
Sultan Abdülmecid mescidi baştan yaptırdı. Üç yüz yirmi yedi sütun, mermer döşeme, beş kapı. Hattat Abdullah Zühdî yazıları üç yılda tamamladı.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Başbakanlık Osmanlı Arşivi
Suud devrinin ilk genişletmesi. Mescid iki katlı avlu düzenine kavuştu; ayak izi neredeyse kare oldu. Eski Osmanlı bölümü korundu.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Suudi Arabistan Hac Bakanlığı — Mescid-i Nebevî genişleme cetveli
En büyük genişletme. Ayak izi altı katına çıktı; hareketli kubbeler, çatı namaz alanı ve on minare eklendi. Osmanlı bölümü ortada bırakıldı.
TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA) · Suudi Arabistan Hac Bakanlığı — Mescid-i Nebevî genişleme cetveli