Yirmi İki AnMağribden Mağribe
Peygamber’in ﷺ bir günü, mağribden mağribe tek bir kadranda. Saat kaçsa, kadranın o anına denk gelen rivayet karşınızda — her biri künyesiyle.
19:12Mağrib
günün ilk vakti
كُنَّا نُصَلِّي الْمَغْرِبَ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْصَرِفُ أَحَدُنَا وَإِنَّهُ لَيُبْصِرُ مَوَاقِعَ نَبْلِهِ
Akşam namazını, güneş battıktan sonra geciktirmeden kılardı. Sahâbe, namazdan çıktıklarında attıkları okun düştüğü yeri hâlâ seçebildiklerini anlatır. İslâmî günün başlangıcı da buradadır: yeni gün, güneşin batışıyla girer. Kadranın tepesinde bu yüzden mağrib durur.
Buhârî, Mevâkītü's-salâtMüslim, Mesâcid ve mevâzıu's-salât
19:52Mağrib
namazdan sonra
إِذَا حَضَرَ الْعَشَاءُ وَأُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَابْدَءُوا بِالْعَشَاءِ
Sofra hazırken namaza kalkılmamasını, önce yemeğin yenmesini bildirdi. Aç bir insanın aklı yemekte kalır; namaz ise huzur ister. Akşam yemeği, günün bu ilk aralığına düşerdi.
Müslim, Mesâcid ve mevâzıu's-salâtBuhârî, Et‘ime
20:40Yatsı
gecenin ilk namazı
أَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالْعِشَاءِ حَتَّى نَادَاهُ عُمَرُ الصَّلاَةَ، نَامَ النِّسَاءُ وَالصِّبْيَانُ. فَخَرَجَ فَقَالَ مَا يَنْتَظِرُهَا أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ غَيْرُكُمْ . قَالَ وَلاَ يُصَلَّى يَوْمَئِذٍ إِلاَّ بِالْمَدِينَةِ، وَكَانُوا يُصَلُّونَ فِيمَا بَيْنَ أَنْ يَغِيبَ الشَّفَقُ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ الأَوَّلِ
Bir gece yatsıyı geciktirdi; Ömer «Namaz! Kadınlar ve çocuklar uyudu» diye seslenince çıktı ve «Yeryüzünde bu namazı sizden başka bekleyen yok» dedi. O günlerde namaz yalnız Medine’de kılınıyordu; yatsıyı, şafağın kaybolmasıyla gecenin ilk üçte biri arasında kılarlardı.
Buhârî, Mevâkītü's-salâtMüslim, Mesâcid ve mevâzıu's-salâtNesâî, Salât
21:35Yatsı
yatağa girmeden
إِذَا أَتَيْتَ مَضْجَعَكَ فَتَوَضَّأْ وُضُوءَكَ لِلصَّلاَةِ، ثُمَّ اضْطَجِعْ عَلَى شِقِّكَ الأَيْمَنِ، ثُمَّ قُلِ اللَّهُمَّ أَسْلَمْتُ وَجْهِي إِلَيْكَ، وَفَوَّضْتُ أَمْرِي إِلَيْكَ، وَأَلْجَأْتُ ظَهْرِي إِلَيْكَ، رَغْبَةً وَرَهْبَةً إِلَيْكَ، لاَ مَلْجَأَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ إِلاَّ إِلَيْكَ، اللَّهُمَّ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ، وَبِنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ. فَإِنْ مُتَّ مِنْ لَيْلَتِكَ فَأَنْتَ عَلَى الْفِطْرَةِ، وَاجْعَلْهُنَّ آخِرَ مَا تَتَكَلَّمُ بِهِ . قَالَ فَرَدَّدْتُهَا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا بَلَغْتُ اللَّهُمَّ آمَنْتُ بِكِتَابِكَ الَّذِي أَنْزَلْتَ . قُلْتُ وَرَسُولِكَ. قَالَ لاَ، وَنَبِيِّكَ الَّذِي أَرْسَلْتَ
Berâ b. Âzib’e şunu öğretti: yatağa girmeden namaz abdesti gibi abdest almasını, sağ yanına uzanmasını, sonra «Allah’ım, kendimi sana teslim ettim, işimi sana bıraktım, sırtımı sana dayadım; senden kaçıp sığınılacak yer yine sensin» demesini. Bu sözleri günün son sözü yapanın, o gece ölürse fıtrat üzere öleceğini bildirdi.
Buhârî, Kitâbü'l-Vudû'Müslim, Zikir, dua, tevbe ve istiğfar
22:15Yatsı
gecenin dinlenmesi
كَانَ إِذَا أَوَى إِلَى فِرَاشِهِ كُلَّ لَيْلَةٍ جَمَعَ كَفَّيْهِ ثُمَّ نَفَثَ فِيهِمَا فَقَرَأَ فِيهِمَا {قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} وَ{قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ} وَ{قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ} ثُمَّ يَمْسَحُ بِهِمَا مَا اسْتَطَاعَ مِنْ جَسَدِهِ يَبْدَأُ بِهِمَا عَلَى رَأْسِهِ وَوَجْهِهِ وَمَا أَقْبَلَ مِنْ جَسَدِهِ يَفْعَلُ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ
Yatağına girdiğinde iki avucunu birleştirir, İhlâs, Felak ve Nâs sûrelerini okuyup avuçlarına üfler, sonra elleriyle bedeninin ulaşabildiği yerlerini sıvazlardı; başından ve yüzünden başlardı. Âişe, gecenin evvelinde uyuyup âhirinde kalktığını, namaz kılıp yatağına döndüğünü anlatır.
Buhârî, Fedâilü'l-Kur'ânTirmizî, DeavâtBuhârî, Teheccüd
01:52Gecenin son üçte biri
en sessiz saat
يَنْزِلُ رَبُّنَا تَبَارَكَ وَتَعَالَى كُلَّ لَيْلَةٍ إِلَى السَّمَاءِ الدُّنْيَا حِينَ يَبْقَى ثُلُثُ اللَّيْلِ الآخِرُ يَقُولُ مَنْ يَدْعُونِي فَأَسْتَجِيبَ لَهُ مَنْ يَسْأَلُنِي فَأُعْطِيَهُ مَنْ يَسْتَغْفِرُنِي فَأَغْفِرَ لَهُ
Gecenin son üçte biri kaldığında Rabbimizin dünya semâsına indiğini ve «Bana dua eden yok mu, karşılık vereyim; benden isteyen yok mu, vereyim» buyurduğunu haber verdi. Kadranın en karanlık yeri, aynı zamanda en hareketli yeridir.
Buhârî, TeheccüdMüslim, Salâtü'l-müsâfirîn
02:17Gecenin son üçte biri
uykudan sonra kalkış
مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَزِيدُ فِي رَمَضَانَ وَلاَ فِي غَيْرِهِ عَلَى إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ثُمَّ يُصَلِّي أَرْبَعًا فَلاَ تَسْأَلْ عَنْ حُسْنِهِنَّ وَطُولِهِنَّ ثُمَّ يُصَلِّي ثَلاَثًا فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَنَامُ قَبْلَ أَنْ تُوتِرَ فَقَالَ يَا عَائِشَةُ إِنَّ عَيْنَىَّ تَنَامَانِ وَلاَ يَنَامُ قَلْبِي
Âişe, gece namazını on bir rekattan fazla kılmadığını anlatır — ne Ramazan’da ne başka bir ayda. Dördünü öyle güzel ve uzun kılardı ki, Âişe tarif etmeye kalkışmaz. Ayakları şişene kadar ayakta durduğu olurdu; sebebi sorulunca «Şükreden bir kul olmayayım mı?» diye karşılık verdi.
Müslim, Salâtü'l-müsâfirînBuhârî, Teheccüd
02:37Gecenin son üçte biri
gecenin son namazı
اجْعَلُوا آخِرَ صَلاَتِكُمْ بِاللَّيْلِ وِتْرًا
Gece namazının sonunun vitir olmasını bildirdi. Vitir «tek» demektir: gece namazı tek rekatla kapatılır. Ebû Hüreyre, kendisine uyumadan önce vitri kılmasını tavsiye ettiğini anlatır.
Buhârî, VitrMüslim, Salâtü'l-müsâfirînBuhârî, Savm
04:37Fecr
sabah namazından önce
يَعْقِدُ الشَّيْطَانُ عَلَى قَافِيَةِ رَأْسِ أَحَدِكُمْ إِذَا هُوَ نَامَ ثَلاَثَ عُقَدٍ، يَضْرِبُ كُلَّ عُقْدَةٍ عَلَيْكَ لَيْلٌ طَوِيلٌ فَارْقُدْ، فَإِنِ اسْتَيْقَظَ فَذَكَرَ اللَّهَ انْحَلَّتْ عُقْدَةٌ، فَإِنْ تَوَضَّأَ انْحَلَّتْ عُقْدَةٌ، فَإِنْ صَلَّى انْحَلَّتْ عُقْدَةٌ فَأَصْبَحَ نَشِيطًا طَيِّبَ النَّفْسِ، وَإِلاَّ أَصْبَحَ خَبِيثَ النَّفْسِ كَسْلاَنَ
Şeytanın, uyuyan kişinin ensesine üç düğüm attığını bildirdi: kişi uyanıp Allah’ı anınca bir düğüm, abdest alınca bir düğüm, namaz kılınca üçüncüsü çözülür. Kendisi uyandığında «Bizi öldürdükten sonra dirilten Allah’a hamdolsun» derdi.
Buhârî, TeheccüdMüslim, Salâtü'l-müsâfirîn
04:50Fecr
günün ilk temizliği
كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَشُوصُ فَاهُ بِالسِّوَاكِ
Geceleyin kalktığında ağzını misvakla (diş temizliğinde kullanılan ağaç dalı) ovardı. Misvak için «Ümmetime zor gelmeseydi, her namazda misvak kullanmalarını isterdim» dedi. Ardından abdest alırdı.
Buhârî, Kitâbü'l-Vudû'Müslim, TahâretBuhârî, Cum‘a
05:06Fecr
namazdan önceki iki rekat
رَكْعَتَا الْفَجْرِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا
Nâfile namazların hiçbirine, fecrin iki rekatına gösterdiği kadar özen göstermezdi. Bu iki rekat için «Dünyadan ve dünyadaki her şeyden daha hayırlıdır» dedi. Kadrandaki en küçük dilimlerden biri; nakle göre ağırlığı en büyük olanlardan.
Müslim, Salâtü'l-müsâfirînBuhârî, Teheccüd
05:24Fecr
ortalık ağarırken
كُنَّ نِسَاءُ الْمُؤْمِنَاتِ يَشْهَدْنَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْفَجْرِ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ، ثُمَّ يَنْقَلِبْنَ إِلَى بُيُوتِهِنَّ حِينَ يَقْضِينَ الصَّلاَةَ، لاَ يَعْرِفُهُنَّ أَحَدٌ مِنَ الْغَلَسِ
Sabah namazını ortalık henüz alacakaranlıkken kılardı. Namazdan çıkan kadınlar örtülerine sarınmış hâlde dönerler, karanlıktan tanınmazlardı. Bu namazda altmış ile yüz âyet arası okuduğu nakledilir — günün en uzun kıraati buradadır.
Buhârî, Mevâkītü's-salâtMüslim, Mesâcid ve mevâzıu's-salâtNesâî, Mevâkīt
05:40Fecr
namazdan sonra
كَانَ إِذَا صَلَّى الْفَجْرَ جَلَسَ فِي مُصَلاَّهُ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ حَسَنًا
Sabah namazını kıldıktan sonra güneş iyice yükselene kadar bulunduğu yerde otururdu. Câbir b. Semüre, bu oturuşta bağdaş kurduğunu anlatır. Günün ilk saati konuşmayla değil, anmakla açılırdı.
Müslim, Mesâcid ve mevâzıu's-salâtTirmizî, eş-Şemâilü’l-Muhammediyye
06:46Güneş
kısa bir aralık
لاَ يَتَحَرَّى أَحَدُكُمْ فَيُصَلِّي عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَلاَ عِنْدَ غُرُوبِهَا
Güneşin doğduğu ve battığı anlarda namaz kılınmasını hoş görmediği nakledilir. Güneş bir mızrak boyu yükselip ışığının keskinliği gidene kadar beklenirdi. Kadranda bu iki nokta kısa birer aralıktır: gün, ondan sonra yeniden namaza açılır.
Buhârî, Mevâkītü's-salâtMüslim, Salâtü'l-müsâfirînNesâî, Mevâkīt
08:56Kuşluk
güneş yükseldikten sonra
أَوْصَانِي خَلِيلِي صلى الله عليه وسلم بِثَلاَثٍ صِيَامِ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ، وَرَكْعَتَىِ الضُّحَى، وَأَنْ أُوتِرَ قَبْلَ أَنْ أَنَامَ
Güneş iyice yükseldikten sonraki bu vakitte kuşluk namazı kıldığı nakledilir. Ebû Hüreyre, kendisine üç şey tavsiye ettiğini anlatır: her aydan üç gün oruç, kuşluğun iki rekatı ve uyumadan önce vitir kılmak.
Buhârî, SavmMüslim, Salâtü'l-müsâfirîn
10:01Kuşluk
insanların arasında
كَانَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لأَحْصَاهُ
Konuşurken sözlerini ayıra ayıra söylerdi; sayan biri sayacak olsa sayabilirdi diye nakledilir. Aceleyle birbirine karışan bir konuşma değil, dinleyenin tutabileceği bir konuşma. Kadranın bu dilimi, günün insanların arasında geçen bölümüdür.
Buhârî, MenâkıbTirmizî, eş-Şemâilü’l-Muhammediyye
11:53Zeval
öğleye yakın kısa uyku
مَا كُنَّا نَقِيلُ وَلاَ نَتَغَدَّى إِلاَّ بَعْدَ الْجُمُعَةِ
Kaylûle (öğleye yakın kısa bir uyku) günün ortasına düşerdi. Sehl b. Sa‘d, cuma namazından önce ne öğle uykusuna yattıklarını ne de öğle yemeği yediklerini anlatır — ikisi de namazdan sonraydı.
Buhârî, Cum‘aMüslim, Cum‘a
12:58Zeval
güneş tepeden ayrılınca
إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ، فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ
Öğleyi, güneş tepe noktasından batıya kaydıktan sonra kılardı. Sıcak şiddetlendiğinde ise namazın serinliğe bırakılmasını bildirdiği nakledilir; sıcağın şiddeti cehennemin nefesine benzetilmiştir.
Buhârî, Mevâkītü's-salâtMüslim, Mesâcid
14:18Zeval
öğle ile ikindi arası
كَانَ يَكُونُ فِي مِهْنَةِ أَهْلِهِ ـ تَعْنِي خِدْمَةَ أَهْلِهِ ـ فَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلاَةُ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ
Âişe’ye evinde ne yaptığı sorulduğunda «Ailesinin işini görürdü» dedi; ev işlerinde yardım ederdi demek istiyordu. «Namaz vakti gelince de namaza çıkardı.» Dışarıdaki hâli ile evdeki hâli arasında bir kopukluk yoktu.
Buhârî, EzânTirmizî, Sıfatü’l-kıyâme ve’r-rekāik
15:48İkindi
dört rekat
رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً صَلَّى قَبْلَ الْعَصْرِ أَرْبَعًا
«İkindiden önce dört rekat kılana Allah rahmet etsin» dedi. Hz. Ali’ye Peygamber’in ﷺ nâfile namazları sorulduğunda, ikindiden önce kıldığı dört rekatı da saydı.
Tirmizî, SalâtNesâî, İmâme
16:28İkindi
günün son üçte biri
كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ حَيَّةٌ، فَيَذْهَبُ الذَّاهِبُ إِلَى الْعَوَالِي فَيَأْتِيهِمْ وَالشَّمْسُ مُرْتَفِعَةٌ، وَبَعْضُ الْعَوَالِي مِنَ الْمَدِينَةِ عَلَى أَرْبَعَةِ أَمْيَالٍ أَوْ نَحْوِهِ
İkindiyi güneş hâlâ yüksek ve parlakken kılardı; namazdan çıkan biri Medine’nin dışındaki mahallelere gidip dönebilirdi. Bu namazın kaçırılmaması konusunda ayrı bir vurgu yaptığı nakledilir.
Buhârî, Mevâkītü's-salâtMüslim, Mesâcid ve mevâzıu's-salâtNesâî, Mevâkīt
17:18İkindi
gün kapanırken
أَمْسَيْنَا وَأَمْسَى الْمُلْكُ لِلَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ
Akşama girince şöyle derdi: «Akşama erdik, mülk de Allah’ın olarak akşama erdi. Hamd Allah’a mahsustur. O’ndan başka ilâh yoktur; tektir, ortağı yoktur.» Kadranın turu burada tamamlanır: gün mağribde başlamıştı, yine mağribde kapanır.
Müslim, Zikir, dua, tevbe ve istiğfarKur’ân-ı Kerîm, Kāf 39