KavâidYakîn ve Şek4. kāide, toplam 22
Aslolan Hâlin Devamıdır
Bir şeyin bulunduğu hâl üzere devam ettiği kabul edilir; değiştiğini iddia eden ispatlar.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i KülliyyeAhmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyetimadde 5Metin
الْأَصْلُ بَقَاءُ مَا كَانَ عَلَى مَا كَانَ
el-aslu bekāu mâ kâne alâ mâ kân
Şerh
Mecelle m. 5: «Bir şeyin bulunduğu hal üzere kalması asıldır.» Usûlde bu ilkeye istishâb denir: geçmişte sabit olan bir durumun, aksi ispatlanana kadar sürdüğü varsayılır.
Mecelle m. 10 aynı fikri ispat diliyle tekrarlar: «Bir zamanda sabit olan şeyin hilâfına delil olmadıkça bekasıyla hükmolunur.» İkisi birlikte, hukukun zaman içindeki süreklilik karînesini kurar.
İstishâbın gücü sınırlıdır: yeni bir hüküm kurmaz, mevcut olanı korur. Bu yüzden usûlcüler onu «delillerin sonuncusu» diye anar — elde başka delil kalmadığında başvurulur.
Kāidenin işlemesi için
- Önceki hâlin sabit olduğunun bilinmesi.
- Aksine delil bulunmaması; delil çıktığı anda istishâb düşer.
Kāide burada işlemez2 istisna
İstisnalar
- İstishâb yeni bir hak kurmaz, yalnız mevcudu sürdürür. Hanefîlerde bu, «def‘ için hüccettir, ispat için değildir» diye formüle edilir.
- Şer‘î bir nass durumu değiştirmişse istishâb geçersizdir; örfün veya nassın belirlediği süreler istishâbı keser.
Tatbik vakaları
Kaybolan kimse (mefkūd)
- Durum
- Bir kimseden uzun süredir haber alınamamaktadır; öldüğüne dair bir delil de yoktur.
- Devreye giren kāide
- Hayatta olduğu kesin bilinen bir kimsenin bu hâli, aksi sabit olana kadar sürer.
- Sonuç
- Hayatta kabul edilir: malı mirasçılara paylaştırılmaz, nikâhı kendiliğinden sona ermez.
İhtilaf notuNe kadar süre sonra ölüme hükmedileceğinde mezhepler farklı süreler benimsemiştir; bu bir istishâb ihtilafı değil, karînenin ne zaman kesinliğe dönüştüğü ihtilafıdır.
Kuyunun suyu
- Durum
- Temiz olduğu bilinen bir su kaynağının kirlendiği söylenir, fakat bir emâre görülmez.
- Devreye giren kāide
- Suyun asıl hâli temizliktir ve bu hâl devam eder.
- Sonuç
- Su temiz sayılır; abdest ve gusülde kullanılabilir.
Ödendiği iddia edilen borç
- Durum
- Borçlu, borcunu ödediğini söyler; alacaklı ödeme yapılmadığını savunur ve borcun doğduğu tarafların ikrarıyla sabittir.
- Devreye giren kāide
- Sabit olan borcun devamı asıldır; ödeme, bu hâli değiştiren yeni bir olaydır.
- Sonuç
- İspat yükü, hâli değiştirdiğini iddia eden borçludadır.
Kaynakça
- Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i Külliyye, madde 5 — Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyeti
- Görsel: The Metropolitan Museum of Art · CC0
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir, fetvâ değildir. Kāidenin nasıl işlediğini gösterir; belirli bir olay hakkında hüküm vermez. Mezhepler arasında ihtilaf bulunan yerlerde bu ihtilaf «İhtilaf notu» olarak işaretlenmiştir. Amelî bir mesele için ehline ve birincil kaynaklara müracaat ediniz.