KavâidYakîn ve Şek3. kāide, toplam 22
Yakîn Şek ile Zâil Olmaz
Kesin olarak bilinen bir hâl, sonradan doğan şüpheyle ortadan kalkmaz.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i KülliyyeAhmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyetimadde 4Metin
الْيَقِينُ لَا يَزُولُ بِالشَّكِّ
el-yakīnu lâ yezûlü bi’ş-şekk
Şerh
Mecelle m. 4: «Şekk ile yakîn zâil olmaz.» Bir durum kesin biliniyorsa, onun aksine dair yalnızca şüphe doğması o kesinliği bozmaz; aksini de kesin bir delil göstermek gerekir.
Kāidenin nassı, Abdullah b. Zeyd’den nakledilen hadîstir: namazda abdestinin bozulduğunu vehmeden kimse, «ses işitmedikçe veya koku duymadıkça» namazdan ayrılmaz (Buhârî, Vudû’ 4; Müslim, Hayz 98).
Bu kāide, fıkhın belirsizlikle başa çıkma yöntemidir. Şüphe her yerde bulunabileceği için, şüpheye hüküm bağlanırsa hiçbir amel ayakta kalmaz. Bu yüzden ispat yükü, kesinliği bozmak isteyen tarafa yüklenir.
Kāidenin işlemesi için
- Önceki hâlin gerçekten kesin (yakīn) olması; iki şüpheden biri diğerini kaldırmaz.
- Sonradan doğanın şüphe düzeyinde kalması; zann-ı gālib bazı bablarda kesinlik yerine geçer.
Kāide burada işlemez2 istisna
İstisnalar
- Bazı bablarda ihtiyat esas alınır ve şüphe hükme etki eder — nesep, hadler ve kısasta şüphe lehe yorumlanır.
- Aslın ne olduğu belli değilse kāide dayanaksız kalır; önce «asıl» tespit edilmelidir.
Tatbik vakaları
Abdest şüphesi
- Durum
- Kişi abdest aldığını kesin biliyor, sonra abdestinin bozulup bozulmadığında tereddüde düşüyor.
- Devreye giren kāide
- Kesin olan abdestin varlığı, şüpheli olan bozulmasıdır.
- Sonuç
- Abdestli sayılır; yeniden almak gerekmez.
Rekât sayısında tereddüt
- Durum
- Namaz kılan kimse üç mü dört mü kıldığını çıkaramaz.
- Devreye giren kāide
- Kesin olan azdır; fazlalık şüphelidir.
- Sonuç
- Aza bina edip eksiği tamamlamak esastır.
İhtilaf notuHanefîlerde ayrım vardır: bu tereddüt kişide ilk defa oluyorsa namaz yeniden kılınır; sık oluyorsa gālib zanna göre hareket edilir. Şâfiîlerde ise doğrudan aza bina edilip sehiv secdesi yapılır.
Elbisedeki leke
- Durum
- Temiz olduğu bilinen elbisede sonradan bir leke görülür; necâset olup olmadığı bilinmemektedir.
- Devreye giren kāide
- Elbisenin temizliği kesin, necâset ise şüphelidir.
- Sonuç
- Elbise temiz kabul edilir; araştırma yükümlülüğü doğmaz.
Kaynakça
- Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i Külliyye, madde 4 — Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyeti
- Görsel: The Metropolitan Museum of Art · CC0
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir, fetvâ değildir. Kāidenin nasıl işlediğini gösterir; belirli bir olay hakkında hüküm vermez. Mezhepler arasında ihtilaf bulunan yerlerde bu ihtilaf «İhtilaf notu» olarak işaretlenmiştir. Amelî bir mesele için ehline ve birincil kaynaklara müracaat ediniz.