Zarûretler Miktarınca Takdir Olunur

Metin

Şerh

Mecelle m. 22: «Zaruretler kendi miktarlarınca takdir olunur.» Bu madde, bir önceki maddenin frenidir ve ondan ayrı düşünülemez.

Âyetteki «saldırmaksızın ve haddi aşmaksızın» kaydı (Bakara 2/173) tam olarak bu ölçüyü koyar: ruhsat, ihtiyacın büyüklüğü kadardır; bir zerre fazlası yasağın kendisidir.

Uygulamada bu kāide üç soruyla işletilir: zarûret ne kadar sürecek, ne kadar miktara ihtiyaç var, daha hafif bir çare kaldı mı? Üçüne de cevap verilmeden ruhsat genişletilemez.

Kāidenin işlemesi için

1. Zarûretin sınırının belirlenebilir olması.
2. Daha hafif bir çare kalmadığının tespiti.

Tatbik vakaları

1. 01

   Ne kadar yenir?

   Durum

   Açlıktan ölmek üzere olan kimse leşten yemeye başlar.

   Devreye giren kāide

   Ruhsatın ölçüsü, tehlikeyi bertaraf edecek asgarî miktardır.

   Sonuç

   Ölümü savacak kadar yer; azığını doldurmak veya doyuncaya kadar yemek bu ruhsata dâhil değildir.

2. 02

   İlaç dozu

   Durum

   Zarûret şartları gerçekleşmiş ve içinde haram madde bulunan ilaca izin verilmiştir.

   Devreye giren kāide

   İzin, tedavinin gerektirdiği doz ve süreyle sınırlıdır.

   Sonuç

   Hekimin belirlediği doz ve süre aşılamaz; tedavi bitince izin de biter.

3. 03

   Muayenede açılan sınır

   Durum

   Tıbbî zorunluluk sebebiyle örtülmesi gereken bir bölgeye bakma izni doğmuştur.

   Devreye giren kāide

   İzin, bakılması zorunlu olan yerle sınırlıdır.

   Sonuç

   Yalnız gereken bölge açılır; muayene bittiğinde hüküm eski hâline döner.

Kaynakça

• Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i Külliyye, madde 22 — Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyeti
• Görsel: The Metropolitan Museum of Art · CC0

Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir, fetvâ değildir. Kāidenin nasıl işlediğini gösterir; belirli bir olay hakkında hüküm vermez. Mezhepler arasında ihtilaf bulunan yerlerde bu ihtilaf «İhtilaf notu» olarak işaretlenmiştir. Amelî bir mesele için ehline ve birincil kaynaklara müracaat ediniz.

İlgili kāideler

• IXZarûretler Mahzurları Mübah Kılar
• XIHâcet Zarûret Menzilesindedir