021 / 100yak. 119 H. · yak. 737 M.Kûfe / Iraktarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Kûfe’de ortaya çıkan Beyân b. Sem‘ân, Ebû Hâşim’den sonra imâmetin kendisine geçtiğini söyledi ve Allah hakkında, yüzü dışında yok olacak insan sûretinde bir varlık tasavvuru ortaya attı. Bu görüşleri Kûfe ulemasında sert tepkiyle karşılandı; Irak valisi tarafından yakalanıp idam edildi. Fırak yazarları onu, teşbih ile imâmet iddiasını birleştiren ilk isimlerden sayar.
Temel iddiaları
- Allah, insan sûretinde ve parça parça yok olacak bir varlıktır.
- İmâmet Ebû Hâşim’den kendisine intikal etmiştir.
- Kendisine ilâhî bilgi verildiğini ve gaybı bildiğini söyler.
Ehl-i sünnetin cevabı
Kur’an, Allah’ın hiçbir şeye benzemediğini açık bir cümleyle bildirir; O’na sûret ve parçalanma nispet etmek bu âyetin doğrudan reddidir. Ehl-i sünnet, ilâhî sıfatları nasslarda geldiği gibi kabul eder, keyfiyetini Allah’a bırakır; ne benzetmeye ne de anlamı boşaltmaya gider.
Akıbet
Kurucusunun idamıyla dağıldı ve müstakil bir topluluk olarak devam etmedi.
Künye
- Dönem
- yak. 119 H. (tahminî) · yak. 737 M.
- Aile
- Şia
- Kol
- Gulât
- Kilit şahsiyet
- Beyân b. Sem‘ân et-Temîmî (vefat yak. 119 H.)
- Bölge
- Kûfe / Irak
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- teşbih
- Allah’ı yaratılmışa benzetme; ta‘tîlin karşı ucundaki hatadır.
- gulüv
- Aşırılık; özellikle Ehl-i beyt mensuplarına beşer üstü mertebe nispet etme.