KavâidZarûret ve Meşakkat7. kāide, toplam 22
Meşakkat Teysîri Celbeder
Olağanın üstünde bir zorluk doğduğunda, hüküm kolaylık yönüne çevrilir.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i KülliyyeAhmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyetimadde 17Metin
الْمَشَقَّةُ تَجْلِبُ التَّيْسِيرَ
el-meşakkatü teclibü’t-teysîr
Şerh
Mecelle m. 17: «Meşakkat teysiri celbeder.» Şerîatın ruhsat sistemi bu kāide üzerine kuruludur; Süyûtî bunu beş büyük kāideden biri sayar.
Dayanağı açıktır: «Allah size kolaylık diler, zorluk dilemez» (Bakara 2/185) ve «Dinde size hiçbir güçlük yüklemedi» (Hac 22/78).
Kāidenin can alıcı noktası, hangi meşakkatin sayıldığıdır. Fakîhler ikiye ayırır: ibadetin kendisinden ayrılmayan meşakkat (orucun açlığı, haccın yorgunluğu, abdest suyunun soğukluğu) ruhsat doğurmaz; olağanın üstüne çıkan, süreklilik hâlinde ibadeti terk ettirecek meşakkat ruhsat doğurur.
Kāidenin işlemesi için
- Meşakkatin mu‘tâd (olağan) sınırı aşması.
- Meşakkatin gerçek olması; vehim ve tembellik ruhsat sebebi değildir.
- Ruhsatın, meşakkati gideren en hafif çare olması.
Kāide burada işlemez3 istisna
İstisnalar
- İbadete mülâzım meşakkat ruhsat doğurmaz: orucun açlığı, sabah namazının uykusu, abdest suyunun serinliği bu kabildendir.
- Meşakkat ortadan kalkınca ruhsat da kalkar; ruhsat kalıcı bir hakka dönüşmez.
- Had ve kısas gibi cezaların düşürülmesinde bu kāide değil, şüphe kāidesi işler.
Tatbik vakaları
Yolcunun namazı
- Durum
- Bir kimse fıkhen «sefer» sayılan bir mesafeye yolculuğa çıkar.
- Devreye giren kāide
- Yolculuk, mu‘tâd üstü bir meşakkat sayılmış ve buna bağlı ruhsat nassla belirlenmiştir.
- Sonuç
- Dört rekâtlı farzlar iki rekâta indirilir.
İhtilaf notuKısaltmanın azîmet mi ruhsat mı olduğu ihtilaflıdır: Hanefîlerde yolcu için kasr azîmettir (tam kılmak hilâf-ı sünnettir), Şâfiîlerde ruhsattır ve tam kılmak da caizdir.
Ayakta duramayan hasta
- Durum
- Hasta, kıyamda durduğunda ağrısı şiddetleniyor veya iyileşmesi gecikiyor.
- Devreye giren kāide
- Meşakkat ibadetin kendisinden değil, ârızî bir hâlden doğmaktadır.
- Sonuç
- Oturarak, gerekirse îmâ ile kılar; namaz düşmez, şekli hafifler.
Su bulunamaması
- Durum
- Kişi su bulamaz veya suyu kullanmak hastalığını artıracaktır.
- Devreye giren kāide
- Abdestin aslı düşmez; onu elde etmenin yolu kolaylaştırılır.
- Sonuç
- Teyemmüm meşrû olur; engel kalkınca abdeste dönülür.
Kaynakça
- Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i Külliyye, madde 17 — Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyeti
- Görsel: The Metropolitan Museum of Art · CC0
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir, fetvâ değildir. Kāidenin nasıl işlediğini gösterir; belirli bir olay hakkında hüküm vermez. Mezhepler arasında ihtilaf bulunan yerlerde bu ihtilaf «İhtilaf notu» olarak işaretlenmiştir. Amelî bir mesele için ehline ve birincil kaynaklara müracaat ediniz.