KavâidÂdet ve Örf18. kāide, toplam 22
Örfen Ma‘rûf Şart Kılınmış Gibidir
Sözleşmede yazılmayan ama örfte bilinen şey, yazılmış gibi hüküm doğurur.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i KülliyyeAhmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyetimadde 43Metin
الْمَعْرُوفُ عُرْفًا كَالْمَشْرُوطِ شَرْطًا
el-ma‘rûfü urfen ke’l-meşrûti şartan
Şerh
Mecelle m. 43: «Örfen maruf olan şey şart kılınmış gibidir.» Hemen ardından m. 44 aynı ilkeyi tâcirler arasında tekrarlar, m. 45 ise sonucu ilan eder: «Örf ile tayin nass ile tayin gibidir.»
Bu kāide, sözleşme hukukunun boşluk doldurma mekanizmasıdır. Hiçbir sözleşme her ayrıntıyı yazamaz; yazılmayan yerler, tarafların içinde bulunduğu teâmülle tamamlanır.
Bir öncekinden farkı odur ki bu kāide doğrudan akit alanında çalışır ve tarafların iradesine bir muhtevâ ekler. Bu yüzden şartı da aynıdır: sarih bir hüküm varsa örf devreye girmez.
Kāidenin işlemesi için
- Örfün, akdin yapıldığı yerde ve zamanda bilinen bir teâmül olması.
- Sözleşmede aksine sarih bir kayıt bulunmaması.
Kāide burada işlemez2 istisna
İstisnalar
- Sarih şart örfü kaldırır: yazılı hüküm varsa teâmüle bakılmaz.
- Taraflardan biri o örfü bilemeyecek durumdaysa (yabancı bir piyasada), örfün bağlayıcılığı tartışılır.
Tatbik vakaları
Teslim masrafı
- Durum
- Satış sözleşmesinde malın nakliye masrafını kimin ödeyeceği yazılmamıştır.
- Devreye giren kāide
- O sektörde yerleşik teâmül, sözleşmeye yazılmış sayılır.
- Sonuç
- Masraf, örfte kimin üzerindeyse ona aittir.
Kiralanan evin tamiri
- Durum
- Kira sözleşmesinde küçük onarımların kime ait olduğu belirtilmemiştir.
- Devreye giren kāide
- Örf, tarafların sustuğu yeri doldurur.
- Sonuç
- Örfte kiracıya ait sayılan gündelik bakım kiracıya, yapısal onarım mâlike ait olur.
Sözleşmeye yazılmış aksi hüküm
- Durum
- Örf masrafı satıcıya yüklerken, taraflar sözleşmeye masrafın alıcıya ait olduğunu açıkça yazmıştır.
- Devreye giren kāide
- Burada kāide işlemez: sarih şart, örfü bertaraf eder.
- Sonuç
- Sözleşmedeki açık hüküm uygulanır.
Kaynakça
- Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i Külliyye, madde 43 — Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyeti
- Görsel: The Metropolitan Museum of Art · CC0
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir, fetvâ değildir. Kāidenin nasıl işlediğini gösterir; belirli bir olay hakkında hüküm vermez. Mezhepler arasında ihtilaf bulunan yerlerde bu ihtilaf «İhtilaf notu» olarak işaretlenmiştir. Amelî bir mesele için ehline ve birincil kaynaklara müracaat ediniz.