045 / 100210 H. · 825 M.Bağdat / Iraktarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Bişr b. el-Mu‘temir, Bağdat’ta kendi ders halkasını kurarak Mutezile’nin ikinci merkezini oluşturdu. Bu kanat, «tevellüd» adı verilen dolaylı fiiller nazariyesini geliştirdi ve imâmet meselesinde Ali’nin (r.a.) üstünlüğüne daha çok vurgu yaptı. Halife Me’mûn döneminde devlet katında etkili oldu; bu yakınlık, birkaç yıl sonra başlayacak mihnenin de zeminini hazırladı.
Temel iddiaları
- Bir fiilin doğurduğu sonuçlar da fâile aittir (tevellüd).
- Allah, kulu için en uygun olanı yapmakla yükümlü değildir; Basra ekolünden bu noktada ayrılırlar.
- İmâmette faziletli olanın önceliği vardır.
- Kur’an mahlûktur.
Ehl-i sünnetin cevabı
Fiillerin sonuçlarından sorumlu olunması makul bir ilkedir ve fıkıhta da karşılığı vardır. Asıl ayrılık Kur’an’ın mahlûk sayılmasındadır: Kur’an Allah’ın kelâmıdır, kelâm ise O’nun zâtî sıfatlarındandır; yaratılmış sayılması, sıfatın zâttan koparılması demektir. Kelâmı devlet gücüyle dayatmak ise ilmî tartışmayı baskıya çevirmiştir.
Akıbet
Basra kanadıyla birlikte beşinci yüzyıldan sonra söndü; eserlerinin bir bölümü Zeydî ve İmâmî çevrelerde korundu.
Künye
- Dönem
- 210 H. · 825 M.
- Aile
- Kelâmî akımlar
- Kol
- Mutezile · Bağdat ekolü
- Kilit şahsiyet
- Bişr b. el-Mu‘temir (vefat 210 H.)
- Bölge
- Bağdat / Irak
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- halku’l-Kur’an
- Kur’an’ın yaratılmış olup olmadığı tartışması; mihnenin konusudur.