046 / 100218 H. · 833 M.Bağdat / Iraktarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Halife Me’mûn, ölümünden kısa süre önce valilere yazdığı emirle Kur’an’ın mahlûk olduğunu resmî görüş ilân etti ve kadılarla muhaddislerin bu görüşe göre sınanmasını istedi. Sorgular Mu‘tasım ve Vâsık dönemlerinde de sürdü. Ahmed b. Hanbel görüşü kabul etmediği için kırbaçlandı ve hapsedildi; onun direnişi meseleyi bir kelâm tartışması olmaktan çıkarıp ümmetin ortak hâfızasına yerleştirdi.
Temel iddiaları
- Kur’an yaratılmıştır; ezelî değildir.
- Sıfatların ezelî kabulü, birden fazla ezelî varlık doğurur.
- Devlet, doğru bulduğu itikadı memurları üzerinden uygulatabilir.
Ehl-i sünnetin cevabı
Kur’an Allah’ın kelâmıdır ve kelâm O’nun zâtî sıfatıdır; sıfatı zâttan ayırıp yaratılmışlar arasına koymak, sıfatı iptal etmenin başka bir yoludur. Selef bu meselede tartışmayı değil sabrı seçmiş, işkence altında bile görüşünü değiştirmemiştir. Mihne aynı zamanda kalıcı bir ders bırakmıştır: itikad, devlet zoruyla kurulmaz.
Akıbet
Yaklaşık on altı yıl sürdü ve 234 yılında resmen kaldırıldı; sonucunda Mutezile’nin siyasî itibarı büyük ölçüde kayboldu.
Künye
- Dönem
- 218 H. · 833 M.
- Aile
- Kelâmî akımlar
- Kol
- Mutezile
- Kilit şahsiyet
- Halife Me’mûn (vefat 218 H.)
- Bölge
- Bağdat / Irak
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- halku’l-Kur’an
- Kur’an’ın yaratılmış olup olmadığı tartışması; mihnenin konusudur.
- mihne
- Halku’l-Kur’an görüşünün devlet eliyle sorgulama ve baskıyla dayatıldığı dönem (218–234 H.).