028 / 100124 H. · 742 M.Harran / Cezîretarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Ca‘d b. Dirhem, Allah’ın Mûsâ ile konuşmadığını ve İbrâhim’i dost edinmediğini söyleyerek ilâhî sıfatları nassın verdiği anlamdan boşalttı. Bu, kelâm tarihinde «ta‘tîl» diye anılan çizginin ilk açık ifadesidir. Görüşü Irak valisi tarafından küfür sayıldı ve kendisi bir bayram günü idam edildi. Öğrencisi Cehm b. Safvân bu düşünceyi sistemleştirerek Horasan’a taşıdı.
Temel iddiaları
- Allah, Mûsâ ile gerçekten konuşmamıştır.
- İbrâhim’i dost edinmesi mecazî bir ifadedir.
- İlâhî sıfatlar, yaratılmışlığa benzerlik doğurduğu için kabul edilemez.
Ehl-i sünnetin cevabı
Kur’an, Allah’ın Mûsâ ile konuştuğunu ve İbrâhim’i dost edindiğini açık ifadelerle bildirir; bu ifadeleri mecaza çevirmek nassı susturmaktır. Ehl-i sünnetin yolu ortadadır: sıfatlar yaratılmışa benzetilmeden ve anlamları boşaltılmadan, geldiği gibi kabul edilir; keyfiyeti Allah’a bırakılır.
Akıbet
Kendisiyle birlikte sona ermedi; ta‘tîl fikri Cehmiyye üzerinden sonraki kelâm tartışmalarının merkezine yerleşti.
Künye
- Dönem
- 124 H. · 742 M.
- Aile
- Kelâmî akımlar
- Kol
- Cehmiyye
- Kilit şahsiyet
- Ca‘d b. Dirhem (vefat 124 H.)
- Bölge
- Harran / Cezîre
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- ta‘tîl
- İlâhî sıfatları anlamından boşaltma; Cehmiyye’ye nispet edilen tavırdır.
- te’vîl
- Bir lafzı zâhirî anlamından çevirip başka bir anlama yorma.