087 / 100yak. 1000 H. · yak. 1592 M.Kâşân / İrantarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Hurûfî çevreden çıkan Mahmûd Pesîhânî, harfin değil noktanın asıl olduğunu savunarak ayrı bir yol tuttu ve varlığın dört unsurun devirli dönüşümünden ibaret olduğunu ileri sürdü. Öğreti, İran’da özellikle şair ve sanatkâr çevrelerde ilgi gördü. Safevî yönetimi hareketi baskı altına aldı; mensuplarının bir bölümü Hindistan’a göç etti.
Temel iddiaları
- Varlığın aslı, harfin değil noktanın kendisidir.
- Tarih, devirler hâlinde tekrar eder.
- Zâhir hükümler bu devirli okumaya göre yeniden yorumlanır.
Ehl-i sünnetin cevabı
Tarihi kendi kendine tekrar eden devirlere bağlamak, âlemin bir başlangıcı ve sonu bulunduğunu bildiren âyetlerle bağdaşmaz. Ayrıca bu okuma da dinin hükümlerini yeniden tanımlama yetkisini bir öğreticinin eline verir; bâtınî yöntemin bilinen açığı burada da aynen tekrar eder.
Akıbet
On birinci yüzyılda büyük ölçüde tasfiye edildi; müstakil bir topluluk olarak günümüze ulaşmadı.
Künye
- Dönem
- yak. 1000 H. (tahminî) · yak. 1592 M.
- Aile
- Bâtınîlik
- Kol
- Hurûfîlik · Noktaviyye
- Kilit şahsiyet
- Mahmûd Pesîhânî (vefat yak. 831 H.)
- Bölge
- Kâşân / İran
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- te’vîl
- Bir lafzı zâhirî anlamından çevirip başka bir anlama yorma.