082 / 100796 H. · 1394 M.Esterâbâd / İrantarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Fazlullah el-Esterâbâdî, harflerin sayısal karşılıklarından hareketle nassı yeniden yorumlayan bir sistem kurdu ve kendisine olağanüstü bir mertebe nispet edildi. Öğretisi Azerbaycan ve Anadolu’ya yayıldı; şiir ve edebiyat yoluyla etkisini sürdürdü. Kurucusu Timur’un oğlu tarafından idam edildikten sonra takipçileri dağıldı ve topluluk gizli çevrelerde yaşadı.
Temel iddiaları
- Harfler ve sayılar, nassın asıl anlamının anahtarıdır.
- İnsanın yüzündeki hatlar ilâhî kelimeleri gösterir.
- Kurucularına ilâhî bir tecelli nispet edilir.
- Zâhir hükümler, bu okuma ile yeniden yorumlanır.
Ehl-i sünnetin cevabı
Kur’an’ı harflerin sayısal değerine dayalı bir sisteme bağlamak, onu herkese açık bir hitap olmaktan çıkarıp bir şifreye çevirir; oysa Kur’an anlaşılmak ve uygulanmak için indirilmiştir. Bir insana ilâhî tecelli nispet edilmesi ise tevhidin açık sınırıdır. Bu iki sebeple klasik müellifler hareketi İslâm dairesinin dışında değerlendirmiştir.
Akıbet
Müstakil bir topluluk olarak sürmedi; izleri sonraki asırlarda edebî ve tarikat çevrelerinde dağınık biçimde görüldü.
Künye
- Dönem
- 796 H. · 1394 M.
- Aile
- Bâtınîlik
- Kol
- Hurûfîlik
- Kilit şahsiyet
- Fazlullah el-Esterâbâdî (vefat 796 H.)
- Bölge
- Esterâbâd / İran
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- te’vîl
- Bir lafzı zâhirî anlamından çevirip başka bir anlama yorma.