KavâidZarar ve Sedd-i Zerâi‘12. kāide, toplam 22
Zarar İzâle Olunur
Meydana gelmiş bir zarar, hukuken ortadan kaldırılır.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i KülliyyeAhmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyetimadde 20Metin
الضَّرَرُ يُزَالُ
ed-dararu yüzâl
Şerh
Mecelle m. 20: «Zarar izale olunur.» Süyûtî’nin beş külli kāidesinden biridir ve fıkhın tazminat, muhayyerlik, şüf‘a ve men‘ hükümlerinin ortak dayanağıdır.
Kāide iki yönlüdür: zararın doğmadan önlenmesi ve doğduktan sonra giderilmesi. Fıkıh, ikisi için de ayrı araçlar geliştirmiştir — birincisi için men‘ ve şart, ikincisi için tazmin ve fesih.
Zararın giderilmesi mutlak değildir: kaldırılması yeni ve daha büyük bir zarar doğuruyorsa, hafif olanla ağır olan tartılır. Bu tartma işlemi bir sonraki kāidelerin konusudur.
Kāidenin işlemesi için
- Zararın gerçek ve tespit edilebilir olması.
- Giderme yolunun, zararın kendisinden büyük bir zarar doğurmaması.
Kāide burada işlemez2 istisna
İstisnalar
- Zarar, kendi misliyle giderilmez (Mecelle m. 25): bir kimsenin zararını, aynı ağırlıkta bir zararı başkasına yükleyerek çözmek caiz değildir.
- Kadîm olan bir hâl, sırf rahatsızlık verdiği için zarar sayılıp kaldırılmaz (Mecelle m. 6–7); ölçü, hukuken zarar sayılacak somut bir etkidir.
Tatbik vakaları
Ayıplı mal
- Durum
- Satın alınan malda, akit sırasında bilinmeyen bir kusur ortaya çıkar.
- Devreye giren kāide
- Alıcının uğradığı zarar, akit dengesini bozmuştur ve giderilmelidir.
- Sonuç
- Alıcıya ayıp muhayyerliği tanınır: dilerse akdi fesheder, dilerse bedelden indirim ister.
Komşuya sızan su
- Durum
- Bir yapının tesisatı, komşu duvarına sürekli su sızdırmaktadır.
- Devreye giren kāide
- Fiilen doğmuş bir zarar vardır ve devam etmektedir.
- Sonuç
- Sızıntının giderilmesi istenir; oluşan hasarın tazmini gerekir.
Şüf‘a hakkı
- Durum
- Ortak bir mülkte hissedarlardan biri payını yabancıya satar; diğer hissedar bilmediği bir ortakla karşı karşıya kalır.
- Devreye giren kāide
- Ortaklığın istenmeyen bir kişiyle sürmesi, hissedar için hukuken tanınmış bir zarardır.
- Sonuç
- Şüf‘a hakkıyla, aynı bedeli ödeyerek payı öncelikle alma imkânı verilir.
İhtilaf notuŞüf‘anın kimlere tanınacağı mezheplere göre değişir: Hanefîler komşuya da tanırken, Şâfiî ve Mâlikîler yalnız ortağa (halît) tanır.
Kaynakça
- Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye, Kavâid-i Külliyye, madde 20 — Ahmed Cevdet Paşa başkanlığındaki Mecelle Cemiyeti
- Görsel: The Metropolitan Museum of Art · CC0
Bu sayfa eğitim amaçlı bir özettir, fetvâ değildir. Kāidenin nasıl işlediğini gösterir; belirli bir olay hakkında hüküm vermez. Mezhepler arasında ihtilaf bulunan yerlerde bu ihtilaf «İhtilaf notu» olarak işaretlenmiştir. Amelî bir mesele için ehline ve birincil kaynaklara müracaat ediniz.