072 / 100415 H. · 1025 M.Rey / İrantarihe karıştı
Ayrılığın düğümü
Bahşemî çizgide yetişen Abdülcebbâr, Büveyhî veziri İbn Abbâd’ın himayesinde Rey kadılığı yaptı ve ekolün bütün birikimini kapsamlı eserlerde topladı. Yazdıkları, Mutezile’nin kendi kaleminden çıkmış en geniş külliyattır; bu sayede ekolün görüşleri yalnız muhaliflerinin naklinden değil kendi metinlerinden de bilinmektedir. Aynı dönemde ekolün toplumsal tabanı hızla erimekteydi.
Temel iddiaları
- Adalet, Allah’ın kötülük yapmasını aklen imkânsız kılar.
- Kul, fiilinin gerçek yaratıcısıdır.
- Kur’an mahlûktur.
- Nübüvvetin ispatı aklî delillerle yapılır.
- Büyük günah sahibi iki menzil arasındadır.
Ehl-i sünnetin cevabı
Ekolün kendi metinlerinin korunmuş olması, tartışmanın adil yürütülmesi için değerli bir imkândır. Esasa gelince: Allah’a aklen zorunluluk yüklemek, O’nu kul aklının ölçüsüne bağlar; oysa O yaptığından sorulmaz, kullar sorulur. Kur’an’ın mahlûk sayılması ise kelâm sıfatının zâttan koparılmasıdır ve aynı itiraz burada da geçerlidir.
Akıbet
Ondan sonra ekol yeni bir büyük sima yetiştirmedi; Mutezile bir mezhep olarak sönerken mirası Zeydî ve İmâmî kelâmında sürdü.
Künye
- Dönem
- 415 H. · 1025 M.
- Aile
- Kelâmî akımlar
- Kol
- Mutezile
- Kilit şahsiyet
- Kâdî Abdülcebbâr el-Hemedânî (vefat 415 H.)
- Bölge
- Rey / İran
- Durum
- tarihe karıştı
Sözlükçe
- adl
- Mutezile’nin beş esasından biri; Allah’ın kötülüğü irade etmeyeceği ve kulun fiilinin kendisine ait olduğu ilkesi.
- usûl-i hamse
- Mutezile’nin beş esası: tevhid, adl, va‘d ve vaîd, menzile beyne’l-menzileteyn, emir bi’l-ma‘rûf.