Güncel Fetvâ
Gezmek için kaydır

Fıkıh — 86 Mesele

güncelfetvâ

86 güncel fıkhî mesele: kripto, nikâh, faiz, sigorta, organ, dijital miras ve benzeri konularda selefî usul özeti. Her mesele nassın ve vâkıanın iki kefeye konup tartıldığı bir levhadır.

Meselelere in
Hatlı çini pano, 1000 hicrî / 1591–92 milâdî

Bâb I

Muâmelât ve Mal

Kazanç, borç ve mülkiyet — nassın en sık ölçtüğü alan.

on dokuz mesele

Sıra 01I, Muâmelât ve Mal bâbı

Kâse, 15. yüzyılın ikinci yarısı
KÂSE · 15. YY İKİNCİ YARISI

Bitcoin ve altcoin cüzdanında biriken varlık mal sayılır mı? Nisab ve hâvl şartları nasıl uygulanır?

Kripto para zekâtı

Nisab, hâvl ve dijital varlık

MeseleKripto varlıkta zekât

Delil zemini
Tevbe 9:34–35; Buhârî, Zekât; çağdaş heyet içtihadı
Usul anahtarı
Mal + nisab + hâvl; kıyas ile para/ticaret malı
Pratik ölçü
Yıl sonu piyasa değeri üzerinden %2,5

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 01

Derinlemesine oku

Sıra 02I, Muâmelât ve Mal bâbı

Kâse, 13. yüzyıl sonu – 14. yüzyıl başı
KÂSE · 13. YY SONU – 14. YY BAŞI

Mevduat faizi, kredi kartı gecikme faizi ve maaşın faizci bankada durması aynı hükümde midir?

Banka faizi ve mevduat

Riba yasağı ve zorunluluk alanı

MeseleMevduat ve kredi faizi

Delil zemini
Bakara 2:275–279; Âl-i İmrân 3:130; Müslim
Usul anahtarı
Riba nassı; zarûret istisnası dar yorumlanır
Pratik
Faizsiz dönem kapatma; faiz gelirini yememe

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 02

Derinlemesine oku

Sıra 03I, Muâmelât ve Mal bâbı

Şam odası, 1119 hicrî / 1707 milâdî
ŞAM ODASI · 1119 AH / 1707

Kira ödeyemeyen aile faizsiz alternatif bulamazsa konut kredisi kullanabilir mi?

Konut kredisi (mortgage)

Barınma ihtiyacı ve faiz yükü

MeseleFaizli konut kredisi

Delil zemini
Bakara 2:275; fıkıh kaideleri (zarûret)
Usul anahtarı
Riba yasağı + dar zarûret/hâcet
Sınır
Lüks ve yatırım konutu istisna dışı

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 03

Derinlemesine oku

Sıra 04I, Muâmelât ve Mal bâbı

Silindirik kapaklı kutu (pyxis), 11. yüzyıl sonu – 12. yüzyıl başı
PYXİS · 11. YY SONU – 12. YY BAŞI

Kasko, hayat ve sağlık sigortası fıkhen aynı kefeye konur mu? Tekâfül farkı nedir?

Ticari sigorta

Garar, meysir ve teâvün

MeseleSigorta akitleri

Delil zemini
Müslim, Büyû’ (garar); çağdaş tekâfül içtihadı
Usul anahtarı
Garar–meysir yasağı; teâvün istisnası
Ayrım
Zorunlu ≠ spekülatif birikimli poliçe

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 04

Derinlemesine oku

Sıra 05I, Muâmelât ve Mal bâbı

Kitâbeli kalemdan, 14. yüzyıl
KİTÂBELİ KALEMDAN · 14. YY

Kartla alışveriş caiz midir? Nakit avans ve taksit farkı nedir?

Kredi kartı ve nakit avans

Faizsiz kullanımın şartları

MeseleKredi kartı kullanımı

Delil zemini
Bakara 2:275; borç-riba ayrımı
Usul anahtarı
Faiz doğuran işlemden kaçınmak
Pratik
Dönem sonu tam ödeme; avans yok

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 05

Derinlemesine oku

Sıra 06I, Muâmelât ve Mal bâbı

Sekiz köşeli yıldız biçimli çini, 13. yüzyıl
YILDIZ ÇİNİ · 13. YY

NFT spekülasyonu kumar mıdır? Telifli dijital eser satmak caiz midir?

NFT ve dijital sanat satışı

Mülkiyet, garar ve görsel ahlak

MeseleNFT / dijital eser

Delil zemini
Garar yasağı; meysir; telif kıyası
Usul anahtarı
Malî hak + garar + içerik
Uyarı
Spekülatif balon ≠ eser satışı

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 06

Derinlemesine oku

Sıra 07I, Muâmelât ve Mal bâbı

Zikzak bezemeli kandil ayağı, 986 hicrî / 1578–79 milâdî
KANDİL AYAĞI · 986 AH / 1578–79

İçki satan siteye yazılım yazmak, faiz uygulamasına tasarım yapmak caiz midir?

Haram platformda freelance iş

Kazanılan ücretin hükmü

MeseleHaram işe teknik destek

Delil zemini
Bakara 2:168; Mâide 5:2
Usul anahtarı
İsme yardım yasağı (Mâide 5:2)
Ölçü
Doğrudan harama özgü emek kaçınılır

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 07

Derinlemesine oku

Sıra 08I, Muâmelât ve Mal bâbı

Çin taş çömleğini taklit eden kâse, 9. yüzyıl
KÂSE · 9. YY

Gizli yenilenen abonelikler fıkhen aldatma sayılır mı?

Abonelik ve otomatik yenileme

Şeffaflık, aldatma ve cayma

MeseleDijital abonelik

Delil zemini
Müslim (garar); aldatma yasağı
Usul anahtarı
Garar ve gışş yasağı
Pratik
Şeffaf şart + kolay iptal

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 08

Derinlemesine oku

Sıra 09I, Muâmelât ve Mal bâbı

Uzun boyunlu şişe, 14. yüzyılın ilk yarısı
ŞİŞE · 14. YY İLK YARISI

Futures, short ve 100x kaldıraç fıkhen nedir?

Kripto vadeli işlem ve kaldıraç

Garar, kumar ve spekülasyon

MeseleVadeli / kaldıraçlı kripto

Delil zemini
Müslim (garar); Mâide 5:90
Usul anahtarı
Garar ve meysir
İhtiyat
Teslimatsız fark bahisinden uzak

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 09

Derinlemesine oku

Sıra 10I, Muâmelât ve Mal bâbı

Tavan panosu, 14.–15. yüzyıl
TAVAN PANOSU · 14.–15. YY

Peşin fiyatından pahalı taksitli satış caiz midir? Geciken ödemeye ek ücret konabilir mi?

Taksitli alışveriş ve gecikme bedeli

Tek fiyat, belirli vade ve faizsiz borç

MeseleVadeli satış / taksit

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Taksitle satış
Usul anahtarı
Akitte tek fiyat ve belirli vade
Kırmızı çizgi
Geciken borca sonradan ek bedel konmaz

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 10

Derinlemesine oku

Sıra 11I, Muâmelât ve Mal bâbı

Boyalı tavan, 16. yüzyıl
BOYALI TAVAN · 16. YY

Satıcı elinde bulunmayan ürünü müşteriye satıp tedarikçiden doğrudan gönderebilir mi?

Dropshipping ve stoksuz satış

Mülkiyet, teslim gücü ve vekâlet

MeseleDropshipping / stoksuz satış

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Dropshipping helâl midir?
Usul anahtarı
Mülkiyet + kabz + vekâlet
Sonuç
Sahip olunmayan mal kesin satışla satılmaz; vekâlet veya usulüne uygun selem mümkündür

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 11

Derinlemesine oku

Sıra 12I, Muâmelât ve Mal bâbı

Boyalı duvar panoları, 9. yüzyıl
BOYALI PANOLAR · 9. YY

Bağlantı paylaşarak satıştan pay almak ne zaman câiz, ne zaman aldatmaya dönüşür?

Satış ortaklığı ve yönlendirme komisyonu

Dürüst tanıtım, helâl ürün ve bilinen ücret

MeseleAffiliate satış / yönlendirme komisyonu

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — İnternet sitelerinden tanıtım karşılığı komisyon almak
Usul anahtarı
Helâl konu + dürüstlük + bilinen komisyon
Sonuç
Şartları açık ve tanıtımı dürüst olan gerçek satış komisyonu câizdir

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 12

Derinlemesine oku

Sıra 13I, Muâmelât ve Mal bâbı

Sarmaşık bezemeli korniş parçası, 11. yüzyıl
KORNİŞ PARÇASI · 11. YY

Kartla harcama sonrası verilen nakit iade her durumda hediye sayılır mı?

Cashback ve nakit iade

Ödülün kaynağı ve kart sözleşmesi

MeseleCashback / nakit iade

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kredi kartındaki nakit iade hükmü
Usul anahtarı
Kart sözleşmesi + faiz şartı + ödülün kaynağı
Sonuç
Faizsiz ve câiz bir kart ilişkisindeki gerçek indirim veya hediye alınabilir

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 13

Derinlemesine oku

Sıra 14I, Muâmelât ve Mal bâbı

Süsen bezemeli nargile şişesi, 17. yüzyıl sonu
NARGİLE ŞİŞESİ · 17. YY SONU

Bir platforma para yatırıp her ay sabit veya garanti getiri almak ortaklık sayılır mı?

Çevrim içi yatırımda sabit kâr vaadi

Faaliyet, sermaye riski ve kâr oranı

MeseleSabit getirili çevrim içi yatırım

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Çevrim içi mağazaya yatırım ve belirsiz kâr
Usul anahtarı
Bilinen faaliyet + oranlı kâr + gerçek risk
Sonuç
Anaparaya bağlı sabit veya garanti getiri ortaklık kârı değildir

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 14

Derinlemesine oku

Sıra 15I, Muâmelât ve Mal bâbı

Tarihli çini, 824 hicrî / 1421 milâdî
TARİHLİ ÇİNİ · 824 AH / 1421

Ana işi helâl olsa da faizli borçlanan veya faiz geliri bulunan şirkete ortak olunabilir mi?

Karma faaliyetli şirket hissesi

Şirket faaliyeti ve faizli işlemler

MeseleKarma şirket hisseleri

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Karma şirketlerin hisselerine yatırım
Usul anahtarı
Faaliyete ortaklık + faizli işlem
Sonuç
Faizli işlemi bulunan şirkete ortak olmamak ihtiyatlı ve tercih edilen yoldur

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 15

Derinlemesine oku

Sıra 16I, Muâmelât ve Mal bâbı

Kitâbe parçası, 9. yüzyıl
KİTÂBE PARÇASI · 9. YY

Uygulamadan gram altın almak için altının aynı anda hesaba geçmesi yeterli midir?

İnternetten altın alımı

Peşin değişim ve hükmî teslim

MeseleOnline altın alım satımı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — İnternet üzerinden altın satın almak
Usul anahtarı
Peşinlik + gerçek tahsis + kabz
Sonuç
Ödeme ve gerçek yahut hükmî teslim aynı akitte gerçekleşmelidir

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 16

Derinlemesine oku

Sıra 17I, Muâmelât ve Mal bâbı

Korniş panosu parçası, 10. yüzyıl
KORNİŞ PANOSU · 10. YY

Alıcı vazgeçerse kapora satıcıda kalabilir mi, yoksa mutlaka iade mi edilmelidir?

Kapora ve cayma bedeli

Bekleme süresi ve satış bedeline sayılma

MeseleKapora / cayma parası

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kapora vermenin hükmü
Usul anahtarı
Belirli süre + açık şart + bedele mahsup
Sonuç
Şartları belirli satışta kapora mümkündür; her sözleşmeye uygulanmaz

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 17

Derinlemesine oku

Sıra 18I, Muâmelât ve Mal bâbı

Eğimli üslupta oyma pano parçası, 10. yüzyıl sonu
OYMA PANO PARÇASI · 10. YY SONU

Çalışana, memura veya yöneticiye işi sebebiyle verilen hediye ne zaman rüşvet hükmüne girer?

Görev sebebiyle verilen hediye

Hediye ile nüfuz satın alma arasındaki sınır

MeseleÇalışana veya memura hediye

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Hediye vermek ne zaman rüşvet olur?
Usul anahtarı
Görev nüfuzu + karşılık beklentisi + emanet
Sonuç
Görev sebebiyle ve kararı etkilemek için verilen menfaat alınmaz

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 18

Derinlemesine oku

Sıra 19I, Muâmelât ve Mal bâbı

Eğimli üslupta çok renkli oyma pano, 10. yüzyıl sonu
ÇOK RENKLİ OYMA PANO · 10. YY SONU

Başkası adına alışveriş yapan kişi indirim veya satıcı komisyonunu kendine ayırabilir mi?

Vekilin gizli indirimi ve komisyonu

Temsil, fiyat farkı ve hesap verme

MeseleVekilin fiyat farkı ve gizli komisyonu

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Satın alma vekilinin fiyatı artırması
Usul anahtarı
Vekâlet + izin + emanet
Sonuç
Açık izin yoksa indirim ve yan menfaat müvekkile aittir

Muâmelât ve Mal · Bâb I · Mesele 19

Derinlemesine oku

Bâb II

Nikâh ve Aile

Akit, nesep ve mahremiyet; şekil değişse de şart değişmez.

on dört mesele

Sıra 20II, Nikâh ve Aile bâbı

Oymalı çift kanatlı kapı, 870 hicrî / 1466 milâdî
OYMALI KAPI · 870 AH / 1466

Farklı ülkelerdeki taraflar görüntülü görüşmeyle veya vekille nikâh kıyabilir mi?

Online nikâh ve vekâlet

İcap-kabul, şahit ve mesafe

MeseleUzaktan / online nikâh

Delil zemini
Nisâ 4:21; Ebû Dâvûd & Tirmizî, nikâh rivayetleri
Usul anahtarı
İcap-kabul, şahit, velî, mehir
İhtiyat
Vekâlet + fiziki şahit meclisi tercih edilir

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 20

Derinlemesine oku

Sıra 21II, Nikâh ve Aile bâbı

Oymalı kapı panosu, 15. yüzyıl sonu
OYMALI KAPI PANOSU · 15. YY SONU

Aynı ofiste çalışmak haram mıdır? Hangi tedbirler hükmü değiştirir?

Kadın-erkek karma ofis

Halvet, nazar ve meslekî zarûret

MeseleKarma çalışma ortamı

Delil zemini
Nûr 24:30–31; Buhârî (halvet)
Usul anahtarı
Nazar–halvet yasağı; ihtiyaç dengesi
Tedbir
Açık alan, tesettür, flörtsüz üslup

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 21

Derinlemesine oku

Sıra 22II, Nikâh ve Aile bâbı

Dilimli kemerli pano, 14. yüzyıl
DİLİMLİ KEMERLİ PANO · 14. YY

Eşlerin kendi hücreleriyle IVF caiz midir? Donör yumurta/sperm neden ayrıdır?

Tüp bebek (IVF)

Nesep, evlilik ve üçüncü şahıs

MeseleTüp bebek / IVF

Delil zemini
Nesep/firâş ilkeleri; akademi kararları
Usul anahtarı
Nesebin korunması; eş hücreleri
Yasak
Donör ve taşıyıcı annelik

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 22

Derinlemesine oku

Sıra 23II, Nikâh ve Aile bâbı

Çift kanatlı kapı, 9. yüzyıl
ÇİFT KANATLI KAPI · 9. YY

Evlilik içi çocuğa DNA testi yaptırmak caiz midir?

DNA testi ve nesep şüphesi

Firâş, liân ve modern delil

MeseleDNA ile nesep

Delil zemini
Buhârî–Müslim (firâş); Nûr 24 (liân)
Usul anahtarı
Firâş aslı; vesveseyle bağ bozmama
İstisna
Tıbbî/adlî ihtiyaç

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 23

Derinlemesine oku

Sıra 24II, Nikâh ve Aile bâbı

Kapı panosu, 8. yüzyıl sonu – 9. yüzyılın ilk yarısı
KAPI PANOSU · 8. YY SONU – 9. YY İLK YARISI

Helâl niyetle uygulama kullanmak caiz midir?

Tanışma uygulamaları

Nikâh niyeti ve fitne ortamı

MeseleDating / eşleşme uygulamaları

Delil zemini
İsrâ 17:32; nazar–halvet
Usul anahtarı
Zina vesilesini kesmek
İhtiyat
Ailesiz gizli flört ortamından uzak

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 24

Derinlemesine oku

Sıra 25II, Nikâh ve Aile bâbı

Oymalı ahşap pano, 8.–9. yüzyıl
OYMALI AHŞAP PANO · 8.–9. YY

Telefon mesajı veya e-postayla yazılan boşama sözü geçerli olur mu? Hesabın kime ait olduğu nasıl belirlenir?

Mesajla boşama ve dijital teyit

Yazı, niyet ve gönderenin kimliği

MeseleSMS / e-posta ile boşama

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Telefonla boşama
Usul anahtarı
Açık lafız, yazma niyeti ve kimlik teyidi
İhtiyat
Mesajın tamamı ehil mercie gösterilir

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 25

Derinlemesine oku

Sıra 26II, Nikâh ve Aile bâbı

Oyma pano, 8. yüzyılın ikinci yarısı
OYMA PANO · 8. YY İKİNCİ YARISI

Aileden saklanan veya yalnızca arada kâğıt imzalanan birliktelik nikâh sayılır mı?

Gizli ve örfî nikâh

Veli, şahitlik ve ilan

MeseleGizli / örfî nikâh

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Mut‘a nikâhı ve örfî nikâh
Usul anahtarı
Veli + şahit + ilan + hakların korunması
Sonuç
Şartsız gizli birliktelik nikâh olmaz; sahih akit de ilan ve kayıtla korunmalıdır

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 26

Derinlemesine oku

Sıra 27II, Nikâh ve Aile bâbı

Oyma pano, 9. yüzyıl başı
OYMA PANO · 9. YY BAŞI

Kadının çalışmaya veya eğitimine devam etmeye dair koyduğu şart sonradan kaldırılabilir mi?

Nikâhta çalışma veya eğitim şartı

Akde konulan şart ve eşlerin rızası

MeseleEvlilikte çalışma ve eğitim şartı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Çalışan eşin nafakası
Usul anahtarı
Meşru şart + rıza + aile hakları
Sonuç
Nikâhta kabul edilen meşru çalışma şartı bağlayıcıdır

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 27

Derinlemesine oku

Sıra 28II, Nikâh ve Aile bâbı

Tromp çinisi, 14. yüzyılın ikinci yarısı
TROMP ÇİNİSİ · 14. YY İKİNCİ YARISI

Gebelikler arasını açmak için geçici yöntem kullanmak aile planlaması yasağına girer mi?

Geçici doğum kontrolü

Eşlerin rızası, ihtiyaç ve zarar

MeseleGeçici gebelikten korunma

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Doğum kontrolü haram mıdır?
Usul anahtarı
Geçicilik + ortak rıza + zararsızlık
Sonuç
Geçerli ihtiyaç ve güvenli yöntemle geçici korunmaya izin vardır

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 28

Derinlemesine oku

Sıra 29II, Nikâh ve Aile bâbı

Mimari niş biçimli çini pano, 14. yüzyılın ilk yarısı
NİŞ BİÇİMLİ ÇİNİ · 14. YY İLK YARISI

Kadının yumurtalarını ileride kullanmak üzere dondurması hangi şartlarda değerlendirilebilir?

Yumurta dondurma ve saklama

Nesebin korunması ve karışma riski

MeseleYumurta dondurma

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Tüp bebek uygulamasının hükmü
Usul anahtarı
Evlilik bağı + nesep + güvenli saklama
Sonuç
Tıbbi ihtiyaçta dahi evlilik ve nesep sınırları titizlikle korunmalıdır

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 29

Derinlemesine oku

Sıra 30II, Nikâh ve Aile bâbı

Niş desenli çini, 712 hicrî / 1312–13 milâdî
NİŞ DESENLİ ÇİNİ · 712 AH / 1312–13

Yıllar önce yazılan mehir aynı rakamla mı, bugünkü değeri üzerinden mi ödenir?

Ertelenmiş mehir ve enflasyon

Borç, para değerindeki düşüş ve uzlaşma

MeseleVadeli mehirde değer kaybı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Para değeri düşünce ertelenmiş mehir
Usul anahtarı
Borç aslı + büyük zarar + karşılıklı sulh
Sonuç
Küçük değişimde aynı tutar; ağır değer kaybında adil uzlaşma esastır

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 30

Derinlemesine oku

Sıra 31II, Nikâh ve Aile bâbı

Ebû Sa‘d el-Kervîh’in mezar taşı, 545 hicrî / 1150 milâdî
MEZAR TAŞI · 545 AH / 1150

Koruyucu aile çocuğa kendi soyadını verip onu öz evlat gibi kaydedebilir mi?

Evlat edinme, soyadı ve nesep

Kefalet ile nesebi değiştirmeyi ayırmak

MeseleEvlatlık çocuğun soyadı ve nesebi

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Evlat edinilen çocuğa aile adının verilmesi
Usul anahtarı
Kefalet + nesebin korunması + miras ayrımı
Sonuç
Bakım teşvik edilir; gerçek nesep değiştirilmez

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 31

Derinlemesine oku

Sıra 32II, Nikâh ve Aile bâbı

Bellini halısı, 16.–17. yüzyıl
BELLİNİ HALISI · 16.–17. YY

Farklı annelerin sütlerinin karıştırıldığı bankalardan bebeğe süt vermek câiz midir?

Anne sütü bankası

Süt hısımlığı ve kimliğin korunması

Meseleİnsan sütü bankaları

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Süt bankalarının hükmü
Usul anahtarı
Süt hısımlığı + kimlik + kayıt
Sonuç
Kimliği belirsizleştiren ve sütleri karıştıran banka uygun değildir

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 32

Derinlemesine oku

Sıra 33II, Nikâh ve Aile bâbı

Mavi zeminli kıvrık dal desenli halı parçası, 17. yüzyıl
HALI PARÇASI · 17. YY

Eşler arasındaki mesajları aileye veya sosyal medyaya göndermek hangi durumda câiz olabilir?

Eş sırları ve ekran görüntüsü

Mahrem konuşma, emanet ve gerektiği kadar açıklama

MeseleEvlilik sırlarının dijital ifşası

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Sırları açıklayan kişinin hükmü
Usul anahtarı
Emanet + mahremiyet + zaruret kadar açıklama
Sonuç
Mahrem mesajlar yayılmaz; hak arama hâlinde yalnızca gereken kadar gösterilir

Nikâh ve Aile · Bâb II · Mesele 33

Derinlemesine oku

Bâb III

Beden ve Tıp

Emanet bedene müdahale: tedavi nerede biter, tağyîr nerede başlar.

on dört mesele

Sıra 34III, Beden ve Tıp bâbı

Mukarnas tromp öğesi, 10. yüzyıl
MUKARNAS TROMP ÖĞESİ · 10. YY

Burun estetiği, botoks ve doğuştan kusurun düzeltilmesi aynı hükümde midir?

Estetik müdahale ve plastik cerrahi

Tağyîr, tedavi ve süs

MeseleEstetik cerrahi ve enjeksiyon

Delil zemini
Nisâ 4:119; Buhârî, Libâs
Usul anahtarı
Tedavi ≠ tağyîr-i hilkat
Ölçü
Kusur/zarar giderme ruhsat; keyfî süs yasak/ ihtiyat

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 34

Derinlemesine oku

Sıra 35III, Beden ve Tıp bâbı

Mukarnas tromp öğesi, 10. yüzyıl
MUKARNAS TROMP ÖĞESİ · 10. YY

Ölüm sonrası organ bağışı caiz midir? Canlıdan böbrek vermek farklı mıdır?

Organ bağışı ve nakli

İzzet-i nefs, ihya ve zarûret

MeseleOrgan bağışı / nakil

Delil zemini
Mâide 5:32; Ebû Dâvûd (ölüye eziyet)
Usul anahtarı
Kerâmetü’l-insân × ihya-i nefs
Şartlar
Ölüm yakini, izinsiz ticaret yok, zarûret

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 35

Derinlemesine oku

Sıra 36III, Beden ve Tıp bâbı

Mukarnas tromp öğesi, 10. yüzyıl
MUKARNAS TROMP ÖĞESİ · 10. YY

Aşı olmak tevekküle aykırı mı? Haram madde şüphesi hükmü değiştirir mi?

Aşı ve koruyucu tedavi

Tıbbî sebebe sarılmak

MeseleAşı / koruyucu hekimlik

Delil zemini
Tirmizî (tedavi olun); tevekkül–sebeep birlikteliği
Usul anahtarı
Tedavi meşruiyeti; istihâle ve zarûret
Dikkat
İçerik ve zarar-fayda somut bakılır

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 36

Derinlemesine oku

Sıra 37III, Beden ve Tıp bâbı

İki kemer arası oymalı alçı pano, 10. yüzyıl
OYMALI ALÇI PANO · 10. YY

Kına caiz, dövme haram mı? Lazerle sildirmek gerekir mi?

Dövme ve kalıcı makyaj

Lanetlenmiş tağyîr mi, mürekkep mi?

MeseleDövme / kalıcı makyaj

Delil zemini
Buhârî & Müslim (lanet)
Usul anahtarı
Vesm yasağı; geçici ≠ kalıcı
Sonradan
Tövbe + mümkünse silme

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 37

Derinlemesine oku

Sıra 38III, Beden ve Tıp bâbı

Mukarnas tromp öğesi, 10. yüzyıl
MUKARNAS TROMP ÖĞESİ · 10. YY

İlaç geliştirmede hayvan kullanmak mutlak zulüm müdür?

Hayvan deneyli ilaçlar

Tedavi, eziyet ve maslahat

MeseleHayvan deneyli ilaç

Delil zemini
Buhârî (hayvana eziyet); zarûret
Usul anahtarı
Eziyet yasağı × ihya maslahatı
Ayrım
Zaruri ilaç ≠ keyfî kozmetik deney

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 38

Derinlemesine oku

Sıra 39III, Beden ve Tıp bâbı

Oymalı alçı duvar panosu, 10. yüzyıl
OYMA ALÇI PANO · 10. YY

Kan vermek caiz midir? Bağış yapanın zarar görmesi veya kanın ticarete dönmesi hükmü değiştirir mi?

Kan bağışı ve kan bankası

İhtiyaç, zarar görmeme ve ticaret sınırı

MeseleKan bağışı / kan bankası

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kan nakli ve bağışı
Usul anahtarı
İhtiyaç + bağışçıya zarar vermeme
Sınır
İnsan kanı ticaret malına çevrilmez

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 39

Derinlemesine oku

Sıra 40III, Beden ve Tıp bâbı

Oyma alçı duvar panosu, 10. yüzyıl
OYMA ALÇI PANO · 10. YY

İyileşme ümidi kalmayan hastada cihazı kapatmak ötanazi sayılır mı?

Yaşam desteği ve ötanazi

Tedaviyi bırakmak ile cana kıymayı ayırmak

MeseleYaşam desteğinin sonlandırılması

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Solunum cihazı ve merhamet öldürmesi
Usul anahtarı
Öldürme kastı + geri dönülmezlik + uzman kurul
Sonuç
Ötanazi haramdır; sonuçsuz yapay destek ancak sıkı tıbbi şartlarla kaldırılabilir

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 40

Derinlemesine oku

Sıra 41III, Beden ve Tıp bâbı

Oyma alçı duvar panosu, 10. yüzyıl
OYMA ALÇI PANO · 10. YY

Kalıtsal hastalığı önlemek için genlere müdahale etmek yaratılışı değiştirmek sayılır mı?

Gen tedavisi ve genetik müdahale

Tedavi ile insanı yeniden tasarlama arasındaki çizgi

Meseleİnsanlarda gen tedavisi

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Genetik mühendisliği öğrenmenin hükmü
Usul anahtarı
Tedavi amacı + zarar-fayda + nesle etkisi
Sonuç
Hastalığı tedavi eden güvenli müdahale mümkündür; keyfî ve nesli etkileyen tasarım kabul edilmez

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 41

Derinlemesine oku

Sıra 42III, Beden ve Tıp bâbı

Alçı duvar panosu, 10. yüzyıl
ALÇI DUVAR PANOSU · 10. YY

Dökülen saçı kişinin kendi kökleriyle tamamlaması saç ekleme yasağına girer mi?

Saç ekimi

Eksikliği gidermek ve yaratılışı değiştirmek

MeseleKişinin kendi saçıyla ekim

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Saç ekimi haram mıdır?
Usul anahtarı
Kusuru giderme + kendi dokusu + zararsızlık
Sonuç
Kaybolan saçı geri kazandıran güvenli ekim câizdir

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 42

Derinlemesine oku

Sıra 43III, Beden ve Tıp bâbı

Alçı duvar panosu, 10. yüzyıl
ALÇI DUVAR PANOSU · 10. YY

Çarpık dişleri tel, plak veya kaplamayla düzeltmek ne zaman câizdir?

Ortodonti ve diş düzeltme

Tedavi ihtiyacı ile sırf görünüşü ayırmak

MeseleDiş teli, plak ve düzeltici kaplama

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Dişleri düzeltmenin hükmü
Usul anahtarı
Tedavi ihtiyacı + kalıcı zarar + ölçülülük
Sonuç
İhtiyaca dayalı düzeltme câiz; sağlıklı dişi sırf güzellik için bozmak uygun değildir

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 43

Derinlemesine oku

Sıra 44III, Beden ve Tıp bâbı

Alçı duvar panosu, 10. yüzyıl
ALÇI DUVAR PANOSU · 10. YY

Doğuştan cinsiyet gelişim farklılığı olan kişide ameliyat hangi amaçla yapılabilir?

Cinsiyet düzeltme ve interseks durum

Gerçek yapıyı ortaya çıkarmak ile değiştirmeyi ayırmak

Meseleİnterseks vakada düzeltici müdahale

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Cinsiyeti değiştirmek yasak mıdır?
Usul anahtarı
Biyolojik gerçeklik + uzman kurul + geri dönülmezlik
Sonuç
Cinsiyet değiştirme câiz değildir; gerçek yapıyı ortaya çıkaran tedavi değerlendirilebilir

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 44

Derinlemesine oku

Sıra 45III, Beden ve Tıp bâbı

Çini pano, 17. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 17. YY

Göbek kordonu veya embriyodan alınan kök hücreleri saklamak ve tedavide kullanmak câiz midir?

Kök hücre tedavisi ve bankacılığı

Hücrenin kaynağı, onam ve meşru kullanım

MeseleKök hücre elde etme ve saklama

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kök hücreler yasak mıdır?
Usul anahtarı
Meşru kaynak + onam + zarar vermeme
Sonuç
Meşru kaynaktan alınan hücre tedavi ve faydalı araştırmada kullanılabilir

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 45

Derinlemesine oku

Sıra 46III, Beden ve Tıp bâbı

Çini pano, 13. yüzyıl sonu – 14. yüzyılın ilk yarısı
ÇİNİ PANO · 13. YY SONU – 14. YY

Morfin, tıbbi esrar veya bağımlılık riski taşıyan ilaçlar tedavi için kullanılabilir mi?

Uyuşturucu etkili ilaç

Tıbbi ihtiyaç, alternatif ve doz

MeseleNarkotik ve uyuşturucu etkili tedavi

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Uyuşturucu içeren ilacı kullanmak
Usul anahtarı
Zaruret + uzman hekim + ihtiyaç kadar doz
Sonuç
Alternatifsiz ciddi ihtiyaçta, hekim gözetimi ve sınırlı dozla kullanılabilir

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 46

Derinlemesine oku

Sıra 47III, Beden ve Tıp bâbı

Çini pano, 13. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 13. YY

Ölüm sebebini belirlemek veya tıp eğitimi için cenaze üzerinde inceleme yapılabilir mi?

Otopsi ve adlî inceleme

Ölü bedenin hürmeti ve zorunlu maslahat

MeseleOtopsi ve kadavra incelemesi

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Tıp öğrenmek için ölü bedenini incelemek
Usul anahtarı
Beden hürmeti + zorunlu maslahat + ölçülülük
Sonuç
Adlî, tıbbî veya zorunlu eğitim ihtiyacında sınırlı otopsi mümkündür

Beden ve Tıp · Bâb III · Mesele 47

Derinlemesine oku

Bâb IV

Dijital Hayat

Ekranın arkasındaki amel de amel; hüküm mecrayla değil fiille kurulur.

on beş mesele

Sıra 48IV, Dijital Hayat bâbı

Dalgalı dal desenli çini pano, 16.–17. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 16.–17. YY

Story’de sitem, ifşa videosu ve görüş belirtme gıybet midir?

Sosyal medyada gıybet ve ifşa

Hucurât ölçüsü dijitalde

MeseleDijital gıybet / ifşa

Delil zemini
Müslim, Birr (gıybet tarifi)
Usul anahtarı
Hucurât 49:12; dil suçları
İstisna
Dar kamu yararı; kin ve teşhir değil

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 48

Derinlemesine oku

Sıra 49IV, Dijital Hayat bâbı

Kur’an mahfazası, 15. yüzyılın ikinci yarısı
KUR’AN MAHFAZASI · 15. YY İKİNCİ YARISI

Ölümden sonra sosyal medya, bulut depolama ve cüzdan anahtarları mirasa girer mi?

Dijital miras

Hesaplar, kripto ve şifreler

MeseleDijital tereke

Delil zemini
Nisâ 4:11–12; Buhârî, Vesâyâ
Usul anahtarı
Malî hak = tereke; şahsî hesap ≠ otomatik hisse
Pratik
Seed/şifre emaneti ve vasiyet planı

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 49

Derinlemesine oku

Sıra 50IV, Dijital Hayat bâbı

Yıldız biçimli çini, 15. yüzyılın ilk yarısı
YILDIZ ÇİNİ · 15. YY İLK YARISI

Turnuva ödülü helâl midir? Skin bahsi ve loot box kumar sayılır mı?

E-spor ve oyun turnuvaları

Oyun, bahis ve vakit

MeseleE-spor / turnuva geliri

Delil zemini
Mâide 5:90; kumar tarifleri
Usul anahtarı
Meysir yasağı; içerik ve vakit
Ayrım
Sponsor ödülü ≠ oyuncu bahsi

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 50

Derinlemesine oku

Sıra 51IV, Dijital Hayat bâbı

Hatlı ahşap pano, 11. yüzyıl
HATLI AHŞAP PANO · 11. YY

Chatbot’un verdiği hükümle amel edilir mi? Dijital âlet müftü olur mu?

Yapay zekâdan fetva sormak

Âlet, sorumluluk ve ehil âlim

MeseleYZ ile fetva

Delil zemini
A’râf 7:33; fetva âdâbı
Usul anahtarı
Ehliyetsiz hükümden kaçınmak
Pratik
Âlet = yardım; merci = ehil âlim

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 51

Derinlemesine oku

Sıra 52IV, Dijital Hayat bâbı

Bulut ve çiçek bezemeli çini, yaklaşık 1578
ÇİNİ · YAKLAŞIK 1578

Çocuğun videosundan para kazanmak sömürü müdür? Çocuk emeği zekâta girer mi?

Çocukla YouTube ve reklam geliri

Velâyet, emeğin hakkı ve içerik

MeseleÇocuk içerik geliri

Delil zemini
Zulüm yasağı; malın korunması
Usul anahtarı
Velâyet emaneti; helâl içerik
Dikkat
Mahremiyet ve çocuğun hakkı

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 52

Derinlemesine oku

Sıra 53IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 17. yüzyılın ilk yarısı
ÇİNİ PANO · 17. YY İLK YARISI

Birinin sesini yapay zekâyla taklit etmek caiz midir? Açıklama yazmak sorumluluğu kaldırır mı?

Yapay ses ve izinsiz taklit

İzin, isnat ve dijital emanet

MeseleYapay ses üretimi

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Yapay zekâyla insan sesi üretmek
Usul anahtarı
İzin, doğru isnat ve zarar vermeme
Ölçü
Rıza olsa da yalan ve zarar meşru olmaz

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 53

Derinlemesine oku

Sıra 54IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 16. yüzyılın ikinci yarısı
ÇİNİ PANO · 16. YY İKİNCİ YARISI

Ödevi yapay zekâya yazdırıp kendi çalışması gibi teslim etmek kopya sayılır mı?

Yapay zekâ ile ödev hazırlamak

Yardım almak ile başkasının emeğini sunmak

MeseleYapay zekâ ile ödev ve kod

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Okul ödevlerini yapay zekâya yazdırmak
Usul anahtarı
Ölçme amacı + kurum izni + dürüst beyan
Sonuç
İzin sınırını aşarak ödevi yapay zekâya yaptırmak kopyadır

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 54

Derinlemesine oku

Sıra 55IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 17. yüzyıl başı
ÇİNİ PANO · 17. YY BAŞI

Şifresi bilinen bir e-posta veya sosyal medya hesabına sahibinden habersiz girmek câiz midir?

İzinsiz hesaba giriş

Dijital mülkiyet, mahremiyet ve tecessüs

MeseleE-posta ve sosyal medya hesabına izinsiz erişim

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Arkadaşı için açtığı e-posta hesabını kapatmak
Usul anahtarı
İzin + dijital hak + tecessüs yasağı
Sonuç
Şifreyi bilmek yetki vermez; sahibinin hesabına izinsiz girilmez

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 55

Derinlemesine oku

Sıra 56IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 16. yüzyılın ikinci yarısı
ÇİNİ PANO · 16. YY İKİNCİ YARISI

Bot takipçi veya yapay görüntülenme ile hesabı büyük göstermek yalnızca reklam yöntemi midir?

Sahte takipçi ve beğeni satın almak

Dijital itibar, aldatma ve haksız kazanç

MeseleBot takipçi, beğeni ve trafik

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — İnternet platformlarından kazanç şartları
Usul anahtarı
Aldatma + platform şartı + malî sonuç
Sonuç
Gerçek olmayan etkileşimle itibar ve gelir üretmek câiz değildir

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 56

Derinlemesine oku

Sıra 57IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 16. yüzyılın ikinci yarısı
ÇİNİ PANO · 16. YY İKİNCİ YARISI

Toplantı, ders veya telefon görüşmesini karşı tarafa söylemeden kaydetmek doğru mudur?

İzinsiz ses kaydı almak

Konuşma emaneti ve delil ihtiyacı

MeseleGizli telefon ve toplantı kaydı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Dersi konuşmacının izni olmadan kaydetmek
Usul anahtarı
Açık izin + emanet + zorunlu delil
Sonuç
Kural olarak konuşma sahibinin bilgisi ve izni olmadan kayıt alınmaz

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 57

Derinlemesine oku

Sıra 58IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 17. yüzyıl başı
ÇİNİ PANO · 17. YY BAŞI

Ücretli kitap veya programı kırılmış bağlantıdan indirmek ve başkasına göndermek câiz midir?

Korsan e-kitap ve yazılım

Telif hakkı, kullanım izni ve paylaşım

MeseleÜcretli dijital içeriği izinsiz indirme

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Ücretsiz olmayan kitapları korsan yolla indirmek
Usul anahtarı
Telif hakkı + sahibin şartı + kullanım sınırı
Sonuç
Hak sahibinin izin vermediği ücretli içerik kırılarak alınmaz ve dağıtılmaz

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 58

Derinlemesine oku

Sıra 59IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 17. yüzyılın ilk yarısı
ÇİNİ PANO · 17. YY İLK YARISI

Birinin gönderdiği özel mesajı izinsiz paylaşmak hangi durumda haklı görülebilir?

Özel mesajları yayımlamak

Mahremiyet, zarar ve kamu yararı

MeseleÖzel yazışmanın ifşası

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — İnsanların özel mesaj ve konuşmalarını yaymak
Usul anahtarı
Gizlilik beklentisi + zarar + meşru yarar
Sonuç
Özel mesaj izin olmadan yayılmaz; hak aramada ihtiyaç kadar gösterilir

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 59

Derinlemesine oku

Sıra 60IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 16. yüzyıl sonu
ÇİNİ PANO · 16. YY SONU

Gerçek parayla alınan kutudan rastgele eşya çıkması oyun eğlencesi mi, kumar mı?

Oyun içi şans kutusu

Belirsiz ödül, para ve kumar

MeseleLoot box / rastgele ödül kutusu

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Bilet kazandıran oyunların kumar oluşu
Usul anahtarı
Bedel + belirsiz karşılık + kazanma ümidi
Sonuç
Parayla alınan ve sonucu rastgele olan ödül kutusu câiz değildir

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 60

Derinlemesine oku

Sıra 61IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 16.–17. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 16.–17. YY

Âyetleri kısa videoya koyarken müzik, uygunsuz görüntü veya dramatik efekt kullanılabilir mi?

Kur’an videosu, müzik ve görsel

Kelâmullahın hürmeti ve sunum biçimi

MeseleSosyal medyada Kur’an klibi

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kur’an tilavetini video klipte sunmak
Usul anahtarı
Hürmet + doğru lafız + uygun görüntü
Sonuç
Temiz ve anlamla uyumlu sunum mümkündür; müzik ve hürmetsiz içerik kullanılmaz

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 61

Derinlemesine oku

Sıra 62IV, Dijital Hayat bâbı

Çini pano, 16. yüzyılın ikinci yarısı
ÇİNİ PANO · 16. YY İKİNCİ YARISI

İş, eğitim veya yardım amacıyla başlayan özel yazışmanın sınırı nasıl korunur?

Kadın ve erkeğin özel mesajlaşması

İhtiyaç, üslup ve fitne kapısı

MeseleYabancı kadın ve erkek arasında DM

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kadının sohbet odalarında erkeklerle konuşması
Usul anahtarı
Gerçek ihtiyaç + ciddi üslup + fitneden korunma
Sonuç
İhtiyaç kadar resmî iletişim mümkündür; özel ve duygusal sohbete dönüşmemelidir

Dijital Hayat · Bâb IV · Mesele 62

Derinlemesine oku

Bâb V

İbadet ve Vakit

Niyet, mekân ve cemaat — ibadetin şartları vekâlet kabul etmez.

on iki mesele

Sıra 63V, İbadet ve Vakit bâbı

Mihrap, 755 hicrî / 1354–55 milâdî
MİHRAB · 755 AH / 1354–55

Ekran başında Cuma kılınır mı? Hastaya canlı yayın ruhsatı var mıdır?

Canlı yayınla Cuma namazı

Cemaat, hutbe ve mekân

MeseleOnline Cuma

Delil zemini
Cum’a 62:9; klasik Cuma şartları
Usul anahtarı
Cemaat ve mekân şartı
Mazeret
Öğle kılınır; yayın Cuma yerine geçmez

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 63

Derinlemesine oku

Sıra 64V, İbadet ve Vakit bâbı

Minber kapısı çifti, yaklaşık 1325–30
MİNBER KAPISI · YAKLAŞIK 1325–30

Gelir vergisini verdim, ayrıca zekât gerekir mi?

Vergi ödemek zekât yerine geçer mi?

Devlet hakkı ve Allah hakkı

MeseleVergi–zekât ilişkisi

Delil zemini
Tevbe 9:60; zekât şartları
Usul anahtarı
İbadet ≠ kamu vergisi
Sonuç
Vergi zekâtın yerine geçmez (cumhur)

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 64

Derinlemesine oku

Sıra 65V, İbadet ve Vakit bâbı

Cami kandili, 14. yüzyıl
CAMİ KANDİLİ · 14. YY

Metaverse’te camide namaz kılınır mı? Umre simülasyonu hacdan düşer mi?

Sanal gerçeklikte ibadet simülasyonu

Niyet, mekân ve oyunlaştırma

MeseleVR / metaverse ibadet

Delil zemini
Namaz/hac şartları; niyet
Usul anahtarı
İbadet şartları düşmez
Sonuç
Simülasyon eğitimdir, eda değildir

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 65

Derinlemesine oku

Sıra 66V, İbadet ve Vakit bâbı

Mihrap çinisi, 722 hicrî / 1322–23 milâdî
MİHRAP ÇİNİSİ · 722 AH / 1322–23

İnsülin iğnesi orucu bozar mı? Damar yoluyla verilen her sıvı aynı hükümde midir?

İnsülin, iğne ve serumla oruç

Tedavi ile beslenmenin ayrıldığı yer

Meseleİğne / serum ve oruç

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Oruçlunun iğne ve serum kullanması
Usul anahtarı
Tedavi eden iğne ≠ besleyici sıvı
Ayrım
İnsülin bozmaz; besleyici serum bozar

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 66

Derinlemesine oku

Sıra 67V, İbadet ve Vakit bâbı

Emîr Aydekin Türbesi için cami kandili, 1285’ten kısa süre sonra
CAMİ KANDİLİ · 1285’TEN KISA SÜRE SONRA

Namaz vakti uçuşta çıkacaksa koltukta oturarak ve kıbleden farklı yönde kılınabilir mi?

Uçakta namaz

Vakit, kıble, kıyam ve imkân

MeseleUçuş sırasında farz namaz

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Uçakta nasıl namaz kılınır?
Usul anahtarı
Vakit + kıble + güç yetirme
Sonuç
Farz, mümkün olan rükünlerle vakit içinde kılınır; acz hâlinde güç yettiği kadarı yapılır

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 67

Derinlemesine oku

Sıra 68V, İbadet ve Vakit bâbı

Çini pano, 17. yüzyılın ilk yarısı
ÇİNİ PANO · 17. YY İLK YARISI

Mola vermeyen işyerinde namazları sürekli birleştirmek veya vakit çıktıktan sonra kılmak câiz midir?

İş sebebiyle namazı geciktirmek

Vakit sorumluluğu ve gerçek zaruret

MeseleÇalışma sırasında namaz vakti

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — İş yüzünden namaz geciktirilebilir mi?
Usul anahtarı
Vakit + çözüm arama + zaruret
Sonuç
İş namazı vaktinden çıkarmayı meşru kılmaz; gerçek zarurette sınırlı cem sorulur

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 68

Derinlemesine oku

Sıra 69V, İbadet ve Vakit bâbı

Çini pano, 16. yüzyılın ikinci yarısı
ÇİNİ PANO · 16. YY İKİNCİ YARISI

Kalıcı oje veya protez tırnak üzerindeyken alınan abdest geçerli olur mu?

Jel oje ve abdest

Suyun tırnağa ulaşması ve tedavi istisnası

MeseleKalıcı oje ve protez tırnakla abdest

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Oje kullanmanın hükmü
Usul anahtarı
Suyun ulaşması + fizikî tabaka + tedavi
Sonuç
Suyu engelleyen kozmetik tabaka çıkarılır; tıbbi zorunlulukta mesh ruhsatı olabilir

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 69

Derinlemesine oku

Sıra 70V, İbadet ve Vakit bâbı

Çini pano, 18. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 18. YY

Kur’an uygulamasındaki âyetlere abdestsiz dokunmak mushafa dokunmakla aynı mıdır?

Telefondan Kur’an okumak ve abdest

Ekran ile mushaf arasındaki fark

MeseleKur’an uygulamasını abdestsiz kullanmak

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Cep telefonundan Kur’an okumak için abdest gerekir mi?
Usul anahtarı
Sabit yazı farkı + küçük hades + hürmet
Sonuç
Telefon mushaf sayılmaz; küçük abdestsiz ekrana dokunup okumak câizdir

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 70

Derinlemesine oku

Sıra 71V, İbadet ve Vakit bâbı

Çini pano, yaklaşık 1430
ÇİNİ PANO · YAKLAŞIK 1430

Zekâtı internet sitesi veya banka hesabı üzerinden yardım kuruluşuna vermek yeterli midir?

İnternetten zekât göndermek

Vekâlet, güven ve hak sahibine ulaşma

MeseleZekâtı dijital kanalla kuruma vermek

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Zekâtı hayır kurumuna dağıtım için vermek
Usul anahtarı
Vekâlet + güvenilir kurum + doğru sarf yeri
Sonuç
Güvenilir vekil kurum aracılığıyla çevrim içi zekât ödenebilir

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 71

Derinlemesine oku

Sıra 72V, İbadet ve Vakit bâbı

Çini pano, 18. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 18. YY

Telefon uygulaması veya dijital yüzükle zikir saymak bid‘at sayılır mı?

Elektronik tesbih sayacı

Zikrin özü, sayı ve gösteriş

MeseleDijital zikir sayacı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Elektronik tesbih programıyla zikir
Usul anahtarı
Araç oluşu + sünnete uygunluk + ihlâs
Sonuç
Sayaç araç olarak kullanılabilir; parmakla saymak daha faziletli ve gösterişten uzaktır

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 72

Derinlemesine oku

Sıra 73V, İbadet ve Vakit bâbı

Mihrap, 755 hicrî / 1354–55 milâdî
MİHRAB · 755 AH / 1354–55

Seccade altındaki sensörle rekât ve secde saymak namaza yardımcı olur mu?

Elektronik rekât sayacı

Vesvese, sehiv ve namazda dikkat

MeseleSensörlü rekât ve secde sayımı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Namazda elektronik rekât sayacı kullanmak
Usul anahtarı
Yardımcı araç + sehiv hükümleri + huşû
Sonuç
İhtiyaçta yardımcı olabilir; cihaz sehiv hükümlerinin ve dikkatin yerini tutmaz

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 73

Derinlemesine oku

Sıra 74V, İbadet ve Vakit bâbı

Cami kandili, 14. yüzyıl
CAMİ KANDİLİ · 14. YY

İçinde Kur’an uygulaması bulunan telefonu tuvalete götürmek saygısızlık olur mu?

Kur’an uygulamalı telefonla tuvalete girmek

Gizli dijital kayıt ile açık âyet arasındaki fark

MeseleKur’an yüklü cihazı tuvalete götürmek

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kur’an kayıtlı cep telefonunu tuvalete götürmek
Usul anahtarı
Ekranda görünme + cihaz-mushaf farkı + hürmet
Sonuç
Uygulama kapalıyken telefonla girilebilir; âyet açık bırakılmaz ve tilavet yapılmaz

İbadet ve Vakit · Bâb V · Mesele 74

Derinlemesine oku

Bâb VI

Gıda ve Muâşeret

Ağza giren ve kulağa değen: helâl dairesinin gündelik sınırı.

on iki mesele

Sıra 75VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Halı parçası, 13. yüzyıl – 14. yüzyıl başı
HALI PARÇASI · 13. YY – 14. YY BAŞI

Çalgı, ilahi ve arka plan müziği — selef ve mezhep yaklaşımları nasıl ayrışır?

Müzik ve eğlence sesleri

Mezhep içtihadı ve takva

MeseleMüzik / çalgı

Delil zemini
Lokman 31:6; Buhârî (düğün defi); tehdit rivayetleri
Usul anahtarı
İhtilaflı nass delâleti; ortam ve söz
İttifak
Haram ortam + isyanı süsleyen eğlence yasak

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 75

Derinlemesine oku

Sıra 76VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Kâse, 14. yüzyılın ikinci yarısı
KÂSE · 14. YY İKİNCİ YARISI

Genetiği değiştirilmiş ürünler necis midir, yoksa zarar ölçüsü mü esastır?

GDO’lu gıdalar

Helâllik, zarar ve şüphe

MeseleGDO’lu gıda

Delil zemini
Mâide 5:3; Bakara 2:195; lâ darar
Usul anahtarı
Aslî ibâha; zarar yasağı; necâset listesi
Ölçü
Haram katkı ve sabit zarar aranır

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 76

Derinlemesine oku

Sıra 77VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Gülâbdan, 18. yüzyıl
GÜLÂBDAN · 18. YY

Domuz jelatinli krem ve parfüm alkolü cilde sürülür mü?

Kozmetikte jelatin ve alkol

İstihâle ve dış kullanım

MeseleJelatinli / alkollü kozmetik

Delil zemini
Mâide 5:3; çağdaş istihâle içtihadı
Usul anahtarı
Necâset, istihâle, dış kullanım
İhtiyat
Domuz jelatinsiz ve şeffaf içerik

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 77

Derinlemesine oku

Sıra 78VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Çini pano, 13. yüzyıl sonu – 14. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 13. YY SONU – 14. YY

Hayvan hücresinden laboratuvarda büyütülen et helâl midir? Bitkisel etle aynı hükümde sayılır mı?

Laboratuvarda üretilen et

Hücrenin kaynağı, katkı ve sağlık etkisi

MeseleKültür eti / hücreden et

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Kök hücreden üretilen yapay et
Usul anahtarı
Hücre kaynağı + besiyeri + zarar
Sonuç
Üretim ayrıntısı bilinmeden genel hüküm verilmez

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 78

Derinlemesine oku

Sıra 79VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Kâse, 14. yüzyılın ikinci yarısı
KÂSE · 14. YY İKİNCİ YARISI

Cırcır böceği unu veya böcekten üretilen protein içeren gıdalar yenebilir mi?

Böcek proteini ve unları

Tür, istihâle ve ürün içeriği

MeseleGıdada böcek unu ve proteini

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Böcekleri yemek helâl midir?
Usul anahtarı
Türün hükmü + gerçek dönüşüm + zarar
Sonuç
Böceğin türü ve üretim biçimi bilinmeden genel helâl hükmü verilmez

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 79

Derinlemesine oku

Sıra 80VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Gülâbdan, 18. yüzyıl
GÜLÂBDAN · 18. YY

Yoğurt, şekerleme veya meyve kaplamasında kullanılan E120 ve şellak câiz midir?

Karmin, E120 ve şellak

Böcek kökenli renklendirici ve kaplama

MeseleKarmin (E120) ve şellak

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Böcekten elde edilen şellak ve karmin
Usul anahtarı
Böcek kaynağı + istihâle + teknik bilgi
Sonuç
Kaynak ve dönüşüm süreci doğrulanmalı; sırf katkı koduna bakılarak hüküm verilmemelidir

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 80

Derinlemesine oku

Sıra 81VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Çini pano, 13. yüzyıl sonu – 14. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 13. YY SONU – 14. YY

Kaynağı bilinmeyen hayvansal peynir mayası ürünü haram yapar mı?

Peynir mayası ve rennet

Hayvansal enzim, kesim ve görüş ayrılığı

MeseleHayvansal peynir mayası

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Hayvansal peynir mayası helâl midir?
Usul anahtarı
Enzim kaynağı + kesim + muteber ihtilaf
Sonuç
Helâl kaynağın hükmü açık; bilinmeyen veya ölü hayvan mayasında görüş ayrılığı vardır

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 81

Derinlemesine oku

Sıra 82VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Kâse, 15. yüzyılın ikinci yarısı
KÂSE · 15. YY İKİNCİ YARISI

Alkolle özütlenen vanilyayı pasta ve tatlıda kullanmak câiz midir?

Vanilya özütü ve alkol

Üretimde kullanılan çözücü ve son üründeki etki

MeseleVanilya ekstraktındaki alkol

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Vanilya özütü helâl midir?
Usul anahtarı
Son üründeki etki + miktar + kasıtlı ekleme farkı
Sonuç
Sarhoş edici etkisi kalmayan küçük özüt miktarı tüketilebilir; içkiyi yemeğe eklemek ayrı ve yasaktır

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 82

Derinlemesine oku

Sıra 83VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Kâse, 13. yüzyıl sonu – 14. yüzyıl başı
KÂSE · 13. YY SONU – 14. YY BAŞI

Şarap veya alkol pişirme sırasında uçuyorsa yemek helâl hâle gelir mi?

Yemeğe eklenen ve pişirilen alkol

Kasıtlı kullanım, kalan iz ve sarhoş edicilik

MeseleYemek pişirirken içki veya alkol kullanmak

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Yiyeceğe az miktarda alkol eklemek
Usul anahtarı
Kasıtlı ekleme + kalan etki + sarhoş edicilik
Sonuç
İçki yemeğe bilerek eklenmez; hazır üründe kalan etki ayrıca incelenir

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 83

Derinlemesine oku

Sıra 84VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Çin taş çömleğini taklit eden kâse, 9. yüzyıl
KÂSE · 9. YY

Bantta aynı anda kesilen tavuklar için makine başında bir kez besmele yeterli olur mu?

Makineyle tavuk kesimi

Kesici bıçak, besmele ve sersemletme

MeseleOtomatik tavuk kesim hattı

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Makineyle kesilen tavuğu yemek
Usul anahtarı
Canlılık + kesim yeri + besmele + denetim
Sonuç
Usul şartlarını taşıyan ve hayvanı önceden öldürmeyen makine kesimi câizdir

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 84

Derinlemesine oku

Sıra 85VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Halı parçası, 13. yüzyıl – 14. yüzyıl başı
HALI PARÇASI · 13. YY – 14. YY BAŞI

Helâl belgesi olmayan restoranda tavuk veya kırmızı et yenebilir mi?

Gayrimüslim ülkede restoran eti

Keseni bilmek, kesim yöntemi ve balık istisnası

MeseleHelâl belgesiz restoran eti

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — Gayrimüslim ülkelerde restoran eti
Usul anahtarı
Kesici kişi + ölüm biçimi + kaynağın bilinmesi
Sonuç
Balık ayrı; kara hayvanında kesen ve kesim yöntemi uygun olmalıdır

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 85

Derinlemesine oku

Sıra 86VI, Gıda ve Muâşeret bâbı

Dalgalı dal desenli çini pano, 16.–17. yüzyıl
ÇİNİ PANO · 16.–17. YY

İş yemeğinde kendisi içmese de alkol dolaştırılan masada kalabilir mi?

Alkol servis edilen masada oturmak

Meclise iştirak, itiraz ve zorunluluk

Meseleİçki içilen masa ve iş yemeği

Delil zemini
İslâm Soru-Cevap — İçki içilen masada oturma yasağı
Usul anahtarı
Meclise iştirak + itiraz + ayrılma imkânı
Sonuç
Alkol dolaştırılan masada kalınmaz; gerçek zorunluluk ihtiyaç ölçüsünde ele alınır

Gıda ve Muâşeret · Bâb VI · Mesele 86

Derinlemesine oku

terazi kapanır

86 mesele, altı bâb. Her levhada nass bir kefede, vâkıa öbür kefede durdu; tartan el okuyanın kendi eli değil, usulün eli oldu. 86 sorunun tamamı burada bitmez — bittiği yer, sorulacak yerin kendisidir.

Eğitim amaçlı usul özeti; kişisel hüküm için ehil bir âlime müracaat ediniz. Bu metin fetva yerine geçmez.

Toplam 86 mesele, 6 bâb.

Görünüş

Atmosfer

Metinler değişmez. Işık değişir.

Seçili atmosferKâğıt & MürekkepMineral kâğıt, ceviz mürekkebi ve ölçülü yazma kırmızısı.

İbâdet

Avlu

Bu avludaki diğer odalar